AYM'den Kritik 'HAGB' Kararı: 'Kamu Görevlilerinin Ağır İhlallerinde Uygulanamaz'
Anayasa Mahkemesi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kurumuna ilişkin yeni bir düzenlemeyi daha Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti. Yüksek Mahkeme, özellikle kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işlediği ve Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında işkence, eziyet ve kötü muamele olarak değerlendirilen fiiller bakımından HAGB uygulanmasının, devletin pozitif yükümlülükleriyle bağdaşmadığına hükmetti.
İptal kararı, sanığa yüklenen suçtan dolayı verilen cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması hâlinde HAGB kararı verilebilmesine imkân tanıyan kurala ilişkin dava ve itiraz başvuruları üzerine alındı.
Başvurularda, HAGB kurumunun fiilî cezasızlık yarattığı, mağdurlar açısından etkili bir giderim sağlamadığı, kamu gücü kullanan kişiler bakımından cezanın caydırıcılığını ortadan kaldırdığı ve temel hak ve özgürlüklerin korunması yönünden yeterli güvenceleri içermediği vurgulandı.
Anayasa Mahkemesi kararında, HAGB’nin ceza hükmü niteliği taşımamakla birlikte kişiyi uzun süre ceza tehdidi altında bıraktığına dikkat çekti. Daha önce verilen iptal kararlarına atıf yapan Mahkeme, HAGB’nin yaşam hakkı ile işkence ve kötü muamele yasağı bağlamında ciddi sorunlar doğurduğunu, ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı başta olmak üzere birçok temel hakka müdahale anlamı taşıdığını kaydetti.
Yüksek Mahkeme ayrıca, sanığın geçerli bir feragat iradesi olmaksızın kanun yoluna başvurma hakkının fiilen ortadan kaldırılmasının, hükmün denetlenmesini talep etme hakkı ve mahkemeye erişim hakkını ihlal ettiğini belirtti. Müsadere kararlarının HAGB ile birlikte infaz edilebilmesinin de mülkiyet hakkı bakımından aşırı bir külfet yarattığına dikkat çekildi.
"Usul Yükümlülüğüyle Bağdaşmıyor"
Kararda öne çıkan en kritik tespit ise kamu görevlileriyle ilgili oldu. Anayasa Mahkemesi, işkence, eziyet ve kötü muamele gibi son derece ağır fiillerin kamu görevlileri tarafından işlendiği durumlarda devletin daha katı ve etkili bir cezalandırma yükümlülüğü bulunduğunu vurguladı. Buna karşın, HAGB’nin bu tür suçlar bakımından uygulanmasını açıkça engelleyen bir yasal düzenlemenin bulunmamasının, Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında devlete yüklenen usul yükümlülüğüyle bağdaşmadığı ifade edildi.
Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, yeni düzenlemenin de önceki iptal edilen hükümle benzer şekilde cezasızlık doğurduğu ve mağdurlar açısından yeterli ve etkili bir giderim sağlamadığı gerekçesiyle Anayasa’ya aykırı olduğuna hükmetti.
Karar, özellikle kamu görevlilerinin ağır insan hakları ihlallerinde HAGB yoluyla korunmasının önüne geçilmesi bakımından kritik bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.