Giriş Tarihi : 19-02-2020 20:45

Onuncu Işık: Çevrecilik

“İlahi! Gördüğüm alem mi insaniyyetin mehdi? Bütün umrânı tarihin bu çöllerden mi yükseldi?” Mehmet Akif Ersoy – Şark Atasözleri Örneğinde Türk Kültürel Hafızasının Çevre Algısına Dair; Türkler, yerleşik hayata geçmeden önce iklime ve coğrafyaya bağlı bir göç hareketi izlemiş, geçimlerini sağlamak için hayvancılık yapmış, et ve süt ağırlıklı beslenmiş, mitolojilerini doğadan ilhamla yaratmış, kendi türeyişlerini en yüce totem hayvanı olan Kurt’a (börü) bağlamış, küçük ölçekte gruplarını tasnif için yırtıcı kuşları sembol edinmiş (ongun), Tanrılarını (Ülgen) ağaç üzerinde (hayat ağacı), ya da gökte tasavvur etmiş bir ulustur

“İlahi! Gördüğüm alem mi insaniyyetin mehdi? Bütün umrânı tarihin bu çöllerden mi yükseldi?” Mehmet Akif Ersoy – Şark

Atasözleri Örneğinde Türk Kültürel Hafızasının Çevre Algısına Dair; Türkler, yerleşik hayata geçmeden önce iklime ve coğrafyaya bağlı bir göç hareketi izlemiş, geçimlerini sağlamak için hayvancılık yapmış, et ve süt ağırlıklı beslenmiş, mitolojilerini doğadan ilhamla yaratmış, kendi türeyişlerini en yüce totem hayvanı olan Kurt’a (börü) bağlamış, küçük ölçekte gruplarını tasnif için yırtıcı kuşları sembol edinmiş (ongun), Tanrılarını (Ülgen) ağaç üzerinde (hayat ağacı), ya da gökte tasavvur etmiş bir ulustur. Türk boyları birbirinden farklı coğrafyalarda olmuş olsa dahi bu baskın kültürel özelliklerinden doğayla sürekli bir temas halindelerdi. Bu durum binlerce kilometre uzaklıkta ikamet etseler bile birbirleriyle anlam bütünlüğü olan atasözlerini, sözlü kültür hafızalarında yaşatmalarına sebep oldu. (1) Yazılı mirası, sözlü miraslarına göre nispeten daha az olan Türk Kültürünün çevreye dair algısı göçebe dönemden bu yana kullanılagelen atasözlerinden ve yerleşik dönemden sonra da mimari ögelerden hareketle anlaşılabilir. Yaygın olarak kullanılan ve tecrübe aktarımı niteliğindeki Türk Atasözlerinin büyük bir bölümü de pek tabii iklimle, coğrafyayla, canlılarla ve bir bütün olarak doğayla alakalıdır. (2) Atasözlerinden doğal olarak sistemli bir çevrecilik çıkarımı yapmak doğru olmaz. Çünkü atasözleri, çevresel ve iklimsel değişiklik gibi çağdaş problemlerimizden çok önce söylenmiş hikmetli sözlerdir. Ancak Türk dünyasında ortak kullanılan bazı atasözleri, ideal çevrenin nasıl tasavvur edildiğine dair fikir edinmemizi sağlar. Bunlardan “Kışta kar olmasa ilkbaharda yağmur olmasa aç kalırsın” ve “Damlaya damlaya göl olur hiç damlamazsa çöl olur” atasözleri, ideal mevsimlerin şekli ve muhafaza edilmediği takdirde başa gelecekler ve yağış-kuraklık ilişkisi bakımından bilgi vermektedir. (3) Diğer örneklerden “Ağacın verdiğini komşun vermez” ve “Damla sudan dal göverir” doğanın önemine ve su tasarrufuna atıfta bulunur. (4) Bir diğer örnek “Doğa hiçbir şeyi boşuna yapmaz” ise doğal dengenin sürdürülmesini ve gerekliliğini kuşaktan kuşağa aktaran atasözlerimizdendir. (5) Kırgızistan ve Türkiye’de kullanılagelen örnek atasözlerinden de görüleceği üzere Türk topluluklarının yaşam koşulları ve coğrafya şekilleri değişse dahi, şuuraltında yaşattıkları doğal dengeyi sürdürme eğilimi mitolojilerinde, dini ayinlerinde ve folklorlarında olduğu gibi atasözlerinde de tezahür etmiştir. Ata kültüyle doğanın çeşitli parçalarının ruhu olduğuna inanıldığından (dağ, tepe, kaya, vâdi, ırmak, su kaynağı, ağaç, orman, güneş, ay vb.) tabiata saygı, hassasiyetten öte bir sorumluluk haline gelmiştir. (6) Öyle ki ‘tabiat kuvvetlerine iman’ eski Türk dini inancında ‘imanın şartları’ arasında en önemlilerdendir. (7) Değerler Eğitimi Çerçevesinde, Yurttaş – Çevre İlişkisi II. Meşrutiyet’ten bu yana Türk Aydınının tasavvur ettiği ideal yurttaşın en belirgin niteliklerinden biri sahip olduğu mekânı (yurt, vatan) yakın fiziki çevreden başlamak suretiyle sevmesi ve muhafaza etmesi olmuştur. (8) Yurttaşa bu önemli sorumluluğu ve bilinci yerleştirebilmek adına ilkokula başlayan talebelere “Tabiat Bilgisi” dersleri 1926 yılından itibaren sistematik şekilde verilmiştir. (9) Yurdun tabii kaynaklarını tanıyan, seven ve koruyan bir öğrencinin ‘milli duygularının’ pekişeceği düşünülmüştür. (10) Doğa, büyük ölçekte dünyanın, küçük ölçekte vatanın bir parçası olduğuna göre doğa sevgisi de önce şehrimizi, sonra vatanımızı ve nihayet yaşadığımız dünyayı sevmede başlangıç noktası teşkil eder. (11) Bu hareket noktasından ilerleyen Türk Milli Eğitimi 1968 İlkokul Programında ‘tabii anıt ve doğayı korumak, ormanları geliştirmek, hayvanları sevmek’ hususlarında eğitim alan öğrencilere açık bir sorumluluk yüklemiştir. (12) Onuncu Işık: Çevrecilik Küresel İklim Değişikliği, yaşam kalitemizi olumsuz manada etkilemesi, kıtlık, kuraklık, solunum yolu hastalıklarına sebep olması bakımından çağdaş sorunlarımız arasında en büyüğü. Bu soruna karşı ülkemizdeki çoğu ekolojist hareketin doğayı muhalefet argümanı olarak kullanan, çevre bilincinden yoksun, belirli takvimlerle düzenledikleri ‘gösteriler’ dışında çözüm önerisi bulunmayan sığ reaksiyonlar olduğu çok açıktır. Türkçülük siyasi geleneği de sığ telkinler haricinde halen disiplinli bir çevrecilik programı oluşturabilmiş değildir. (13) Türk Milliyetçiliği iddiasını taşıyan siyasi partiler ne parti programlarında ne de meclis kürsülerinde Türk Ulusunun ve tüm insanlığın bu dehşetli sorununa yer vermediği açıkça görülmektedir. Bizimle aynı problemlere muhatap olan, belki de bu problemin en büyük müsebbibi, geçtiğimiz yüzyılda dev sanayileriyle ham maddeler işleyen emperyalist ülkeler, kapitalizmi çevre tahribatını asgari seviyeye çekecek düzenlemeler yapmaktalar. Elektrikli araçların yaygınlaşması, yenilenebilir enerji kullanımının teşviki, fosil yakıtların sınırlandırılması en aktüel örneklerden birkaçı. Türkçülüğün sivil toplum ayağı olarak bizler, nefessizlikten veya sıcaktan boğularak dehşetli şekilde ölmeyi izlemek yerine ağaç dikeceğiz. Yurdumuzun ciğeri ormanlarımızın harap edilmesine müsaade etmeyeceğiz. Plastik geri dönüşümü için azami gayret göstereceğiz. Hızla azalarak tükenmekte olan içilebilir su kaynaklarımızı, göllerimizi betonlarla dolduran melun zihniyeti protesto edeceğiz. Turizme kazandırmak bahanesiyle peşkeş çekilen ören yerlerimiz ve sahillerimizin mahvedilmesine göz yummayacağız. Çevreci hassasiyet, günümüz Türkçülerinin ödevidir. Başımızı kaldırmazsak üzerimizden bir daha bulutlar geçmeyecek. Türkçülük ağacının yemyeşil yaprakları; tohum olunuz! 1 Kamile Gülüm, “Doğa Üzerine Söylenmiş Türk Dünyası Ortak Atasözlerinin Coğrafi Analizi (Kıgızistan - Türkiye Örneği)”, Marmara Coğrafya Dergisi, Cilt 24, s.355 2 Gülüm, a.g.e., s.355 3 Gülüm, a.g.e., s.363 4 Gülüm, a.g.e., s.365 5 Gülüm, a.g.e., s.365 6 İbrahim Kafesoğlu, Eski Türk Dini, Ankara, Kültür Bakanlığı Yayınları, 1980, s.26 7 Kafesoğlu, a.g.e., s.42 8 Füsun Üstel, Makbul Vatandaşın Peşinde, İstanbul, İletişim Yayınları, 2008, s.253 9 Üstel, a.g.e., s.130 10 Üstel, a.g.e., s.142 11 Üstel, a.g.e., s.166 12 Üstel, a.g.e., s.256 13 Hakan Reyhan, “Türkiye’de Sağ Milliyetçi Siyasal Düşünce Geleneğinde Çevre Algılaması”, Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı. 2, s.873 Ömer Kara
NELER SÖYLENDİ?
@

DİĞER YAZILARI Evde Sıkılırken İzlenecek Filmler, 3’ü Bir Arada-5 13-05-2020 23:57 Evde Sıkılırken İzlenecek Filmler, 3’ü Bir Arada 4 26-04-2020 21:02 Evde Sıkılırken İzlenecek Filmler, 3’ü Bir Arada 3 04-04-2020 22:38 Evde Sıkılırken İzlenecek Filmler, 3'ü Bir Arada 2 30-03-2020 00:07 Benim Gözümden Muhsin Yazıcıoğlu 25-03-2020 20:30 Evde Sıkılırken İzlenecek Filmler, 3'ü Bir Arada 25-03-2020 01:00 Nasıl Delirdik? 24-03-2020 23:08 ‘Cezayirli Macron’ ve Göçmenler Sorunu 10-03-2020 20:00 Şirket Ortaklığı Olan Bağ-Kurluların Kucağındaki Bomba 2019/9 Sayılı Genelge 23-02-2020 21:29 Çalışanlar Açısından AGİ Günlük Artışları Derde Derman Olur Mu 23-02-2020 20:41 Ortağı Olduğu Şirketten Sigortalılık İptali Emeklileri de Vuruyor 21-02-2020 21:32 Onuncu Işık: Çevrecilik 19-02-2020 20:45 Türk Milliyetçiliğinin Sorunlarından Biri: Aman Ağzımızın Tadı Kaçmasın 17-02-2020 20:23 Toplumsal Evrim ve Kapitalizmin Kâr Güdüsü 06-02-2020 20:15 Deneme Biçiminde Bir Üstopya: Dijital Hukuk 04-02-2020 20:27 "Celaliyim, Celalisin, Celali" 02-02-2020 20:13 Ankara'da Ünlü Heykeltıraş: Aslan Başpınar 02-02-2020 21:10 Ülkücü Kullanılmaz 30-01-2020 20:29 Türk Milliyetçiliği ve Anlamsız Tartışmalar 30-01-2020 20:00 Atatürk'ün Tarım Politikaları - Rize'de Çay Hasadı 30-01-2020 20:14 Ajan 29-01-2020 19:58 İbrahim Dülger'in Ardından -1- 28-01-2020 20:46 Elçibəydən Sonra 28-01-2020 20:17 Avrupa'daki Irkçılık 27-01-2020 19:59 Neden "Milliyetçi" Değilim 26-01-2020 21:02 Ankara'da Hocaların Hocası Sanatçı: Mustafa Ayaz 26-01-2020 20:55 Enver Altaylı Meselesi ve Türkeş Nosyonu 25-01-2020 20:25 Çar Putin Hükumeti Düşürdü 24-01-2020 19:53 Türk Milliyetçilerinin Pozitivizm ile İmtihanı 23-01-2020 19:58 İstanbulludan İntikam Projesi: Kanal İstanbul 20-01-2020 20:23 Ankara'da Bir Duayen Heykeltıraş Burhan Alkar 19-01-2020 20:01 Libya’nın Kalbi Moskova’da Attı 17-01-2020 19:59 Organize Toplum, Ekonomi ve Spor 16-01-2020 20:00 Dost Yüzün Gördükçe 15-01-2020 21:07 İranda baş verənlər kimlər üçünsə "yorğan davası", bizlər üçünsə, TÜRKÜN DAVASIDIR! 14-01-2020 20:34 "Türken Raus" Diyen Avrupalılardan Türkleri Ev Sahibi Kabul Eden Avrupalılara 13-01-2020 20:01 Bencilliği Nasıl Öğreneceğiz 15-01-2020 20:31 Başkent Ankara'da Yaşayan Sanatçılar 11-01-2020 20:15 Türkiye'de İş Sağlığı ve Güvenliğindeki Sorunlar 10-01-2020 21:00 2019’da Putin Rusların Gönlünü Kazanamadı 10-01-2020 20:31 Bizden Ne Çok Şey Çaldılar 09-01-2020 20:57 Kılık Kıyafet Devrimi ve Cumhuriyetin Sınıfsız Toplum Ütopyası 09-01-2020 20:33 Bu İşin Sırrı Ne 09-01-2020 20:45 Şamanizmi Güncelleme Girişimi Olarak Burhanizm veya Ak Din 08-01-2020 20:53 Hariçten Gazel 08-01-2020 21:01 “Milliyetçiliğin Altın Çağı” 08-01-2020 15:58 Fars Şovnizminin İslam Maskası 06-01-2020 21:03 Avrupa'daki Türklerin Her Dönem Başının Belası: Dolandırılmak 06-01-2020 19:59 Bozkırın Ortasında Bir Vaha: Ankara 05-01-2020 20:28 Bir Yemekhane Meselesi 02-01-2020 20:30 Türk Devrimleri; Harf Devrimi ve Ölçüler Kanunu 02-01-2020 20:00 Millî Devletin Yerini Şirketler Mi Aldı 02-01-2020 15:51 Mum Eğer Yanmırsa Yaşamır Demek 01-01-2020 20:00 Tarih Fetişizmi yahut Meçhul Okuyucuya Mektup 31-12-2019 20:36 Game Of Thrones'un Esin Kaynağı: Güllerin Savaşı 29-12-2019 21:09 AOÇ ve Mustafa Kemal'in Tarım Politikaları 26-12-2019 19:59 Layiqli Vətəndaş Olmaq Üçün İnsan Olmaq Gərəkdir 25-12-2019 19:59 Avrupa'da Milliyetçilik Anlayışı 24-12-2019 20:34 Ankara Efeleri 22-12-2019 20:26 Braveheart'tan Doğu Türkistan'a 21-12-2019 19:47 Doğu Akdeniz’in ‘Kalpgâh’ı: Kıbrıs 21-12-2019 19:47 Kençliyü ya da Han Yağması ve Mustafa Kemal Ekonomisi 19-12-2019 20:21 Bir veya Üç Yüz Kişi 18-12-2019 21:14 Dünden Bugüne Kimlikçi Siyaset Üzerine Düşünceler 18-12-2019 20:15 Türk-Rus Dostluğu(!) 16-12-2019 21:23 Davadan Döneni Vurun 16-12-2019 20:25 Kadın Mücadelesi Üzerine 17-12-2019 20:34 Ankara Türküsü "Misket" 15-12-2019 20:17 Avrupa'da Türk Varlığının Dünden Bugüne Neleri Değişti 14-12-2019 20:56 Türk Mitolojisinde Ayaz Ata Yoktur 14-12-2019 20:04 İdeologiya 13-12-2019 20:16 Rusya’nın Çekmecedeki Tabancası: Wagner 13-12-2019 20:17 Ankara Ahi Cumhuriyeti 12-12-2019 20:10 Siyasal İslam Hücreleri 12-12-2019 19:57 Ne Halklar Ne de Ümmetiz: Türk Milletiyiz 11-12-2019 20:25 Pelinsular, Sümeyyeler, Düşünceler 10-12-2019 20:01 Derelerle Süslü Bir Ankara Olmalı 08-12-2019 20:42 Doğu Akdeniz’de Çekilen Şah: Türkiye-Libya Mutabakatı 07-12-2019 20:16 Diktaya Açlık 07-12-2019 19:56 Elektronik Doğrudan Demokrasi 05-12-2019 21:04 3 Aralık Dünya Engelliler günü imiş, Adamlığımızdaki Engeller Hariç... 05-12-2019 21:19 Şiirimize Ne Oldu 04-12-2019 19:59 Avrupa Eski Avrupa Değil 04-12-2019 19:58 Biz Kimik, Məclis Onun Məclisidir 03-12-2019 20:23 Kadim Bir Türk Şehri Harput 01-12-2019 21:00 Türkçe ile Felsefe Yapamazsınız 01-12-2019 19:57 İspanya: Sürprizlerin Sürpriz Olmadığı Memleket 29-11-2019 19:08 Türkiye Evrensel Değerlere Bigane Kalarak Yönetilemez 29-11-2019 19:17 Don Kişot ve Günümüzün Yandaş Zekası 28-11-2019 21:02 Yeni Nesil Milliyetçiler Vatanı Nasıl Seviyor 23-11-2019 18:11 Müslüman Kardeşler 19-11-2019 18:25 Milliyetçilik Bir Egemenlik Meselesidir 15-11-2019 17:59 Suriyeliler Sorunu: İnsanlıkla Öfke Arasında Muhalefet 10-11-2019 18:05 Dede Korkut Aslında Homeros Mu? 09-11-2019 17:55 Atatürk Ezelî ve Ebedî Türk Dünyasının Sönmez Güneşi 09-11-2019 16:12 Gelecek Geliyor 07-11-2019 15:45 Sözde Ermeni Soykırımı 02-11-2019 20:09 Diriliş İçin Bir Milletin Ayağa Kalktığı Yerdir Sakarya 02-11-2019 20:24
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA