Yılın sonuna yaklaşılırken, milyonlarca ücretli çalışan aynı gerçekle tekrar yüzleşiyor; gelir vergisi dilimleri, maaş artışlarını kağıt üzerinde bırakıyor.
Gelir vergisi dilimleri, özellikle ücretliler ve orta sınıf açısından yıl sonunu bir “maaş kaybı” dönemine dönüştürüyor. Enflasyon karşısında güncellenmeyen vergi dilimleri, artan yaşam maliyetleriyle boğuşan çalışanların gelirini sessizce budamaya devam ediyor.
Ücretli çalışanlar, memurlar ve özel sektör beyaz yakalıları için yıl sonu, maaş artışlarının fiilen geri alındığı bir döneme dönüşüyor. Bunun temel nedeni ise uzun süredir adil bir şekilde güncellenmeyen gelir vergisi dilimleri ve bu dilimlerin enflasyon karşısında hızla anlamsız hale gelmesi.
Yüksek enflasyon ve artan maaşlar nedeniyle, maaşlı çalışanların kümülatif vergi matrahı yıl içinde hızla artarak, vergi dilimlerinde yukarı itiliyor.
Bu durum, maaşın net ele geçen kısmının yılın özellikle son çeyreğinde (yüzde 27 ve yüzde 35'lik dilimlere girildiği için) belirgin şekilde düşmesine yol açarak çalışanların alım gücünü olumsuz etkiliyor.
Gizli Maaş Kesintisinin Adı: Gelir Vergisi Dilimleri
Gelir vergisi sistemi teoride “çok kazanan çok öder” ilkesine dayanıyor. Ancak Türkiye’de uygulanan mevcut yapı, bu ilkenin tam tersine işliyor. Maaşlı çalışanlar, yılın ilk aylarında net maaşlarını alırken, birkaç ay içinde daha yüksek vergi dilimine giriyor ve yılın ikinci yarısında aynı işi yapmalarına rağmen daha düşük ücret almaya başlıyor. Bu durum fiilen gizli bir maaş kesintisi anlamına geliyor.
AKP iktidarı döneminde gelir vergisi dilimlerinin enflasyon oranında ve düzenli biçimde güncellenmemesi, orta sınıfı sistematik olarak eriten bir başka unsur oldu. Asgari ücretliler, vergiden muaf tutulmaları sayesinde yıl boyunca sabit bir net gelir elde ederken, asgari ücretin bir miktar üzerinde maaş alan milyonlarca çalışan en ağır yükü taşımaya devam ediyor. Böylece vergi sistemi, dar gelirli ile orta gelirli arasındaki farkı kapatmak yerine, orta sınıfı aşağıya doğru iten bir mekanizmaya dönüşüyor.
Özellikle beyaz yakalı çalışanlar açısından tablo daha da çarpıcı. Yılın ilk aylarında yüzde 15’lik vergi diliminde yer alan bir çalışan, kısa sürede yüzde 20 ve ardından yüzde 27’lik dilime geçiyor. Yıl sonuna doğru ise yüzde 35’lik en üst dilimle karşı karşıya kalabiliyor.
Vergi Yükü Orta Sınıf ve Maaşlı Çalışanın Omzunda
Uzmanlar, bu yapının adaletsizliğine dikkat çekiyor. Türkiye’de gelir vergisinin büyük bölümü doğrudan maaşlı çalışanlardan kesiliyor.
Sermaye gelirleri, rant kazançları ve büyük şirket kârları ise çeşitli istisnalar, muafiyetler ve teşviklerle korunuyor. Vergi yükü, kayıt dışına kaçma imkânı olmayan ücretli kesimin omuzlarına yıkılıyor. Bu durum, vergi adaleti ilkesini tamamen ortadan kaldırıyor.
Gelir vergisi dilimleri sorunu aynı zamanda sosyal devlet iddiasının da sorgulanmasına neden oluyor. Eğitimli, nitelikli ve üretken kesimler, artan yaşam maliyetleriyle mücadele ederken bir de yükselen vergi oranlarıyla karşı karşıya kalıyor.
Kira, ulaşım, gıda ve enerji harcamaları hızla artarken, maaşlardan kesilen vergi payının büyümesi çalışanların alım gücünü daha da aşağı çekiyor. Bu tablo, beyaz yakalı yoksullaşması olarak adlandırılan süreci derinleştiriyor.
Ekonomistler, gelir vergisi dilimlerinin sabit tutulmasının enflasyonist ortamlarda bilinçli bir tercih olduğuna dikkat çekiyor. Bu yöntemle AKP iktidarı, vergi oranlarını artırmadan daha fazla vergi topluyor. Ancak bu yaklaşım, bütçe gelirlerini bir nebze artırırken toplumsal refahı aşındırıyor. Özellikle kamu maliyesindeki bozulmanın faturasının yine maaşlı kesime kesilmesi, geniş toplum kesimlerinde adalet duygusunu zedeliyor.
AKP İktidarının Yapısal Gelir Vergisi Reformundan Kaçışı
Sendikalar ve meslek örgütleri, gelir vergisi dilimlerinin ya enflasyona endekslenmesini ya da yıl içinde yeniden düzenlenmesini talep ediyor.
Ayrıca maaşlı çalışanlar için kalıcı vergi indirimleri, daha düşük oranlı sabit bir vergi uygulaması veya yıl sonu vergi iadesi gibi modeller de gündeme getiriliyor. Buna karşın AKP iktidarı, geçici ve sınırlı düzenlemeler dışında yapısal bir adım atmaktan kaçınıyor.
Sonuç olarak, yıl sonu yaklaşırken maaşlı çalışanlar yine aynı soruyla baş başa kalıyor: Daha çok çalışıp daha az kazanmak.
Gelir vergisi dilimleri, AKP iktidarında yalnızca teknik bir maliye başlığı olmaktan çıkmış, orta sınıfın tasfiyesinin en etkili araçlarından biri haline gelmiş durumda.
