AKP-MHP-DEM ortaklığında yürütülen "ikinci çözüm süreci" kapsamında TBMM çatısı altında kurulan komisyona sunulan raporlar,
AKP, MHP, CHP ve Kürtçü DEM Parti tarafından hazırlanan raporlar karşılaştırıldığında; güvenlik, demokrasi, hukuk devleti, kimlik ve siyasal meşruiyet başlıklarında neredeyse birbirine temas etmeyen dört ayrı yaklaşım dikkat çekiyor.
AKP, "Müstakil, Özel Bir Yasal Düzenleme Doğru Olur"
AKP’nin komisyona sunduğu 53 sayfalık rapor, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın talepleriyle 60 sayfaya çıkarıldı. Raporda, kendini fesh ettiği iddia edilen Kürtçü terör örgütü PKK'ya yönelik "müstakil, özel bir yasal" düzenleme yapılmasının doğru olacağı belirtiliyor.
Kürtçü terör örgütünün Suriye kolu olan SDG-YPG'nin durumuna da dikkat çekilen raporda,
"Sınırın bir tarafında terör örgütüyle etkin mücadele yürütülürken, diğer tarafında aynı örgütün farklı isimler, farklı görünüşler altında meşruiyet devşirme çabaları içine girmesi Türkiye açısından kabul edilemez bir çelişki doğurmaktadır. Bu nedenle Türkiye, sınırın her iki tarafında da terör tehdidinin kaynağında bertaraf edilmesini esas alan bütüncül bir güvenlik yaklaşımı benimsemektedir."
ifadelerine yer veriliyor.
AKP raporu, bugüne kadar atılan adımları “tarihi demokratik reformlar” olarak nitelendiriyor ve bu sürecin Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın liderliğiyle yürütüldüğünü özellikle öne çıkarıyor. Raporda, terörle herhangi bir siyasal pazarlık ya da müzakere vurgusu yapılmazken, devletin belirlediği sınırlar içinde bir geçiş sürecine işaret ediliyor.
MHP: Türk Devlet Aklının Asırlık Tecrübesi
MHP'nin raporunda, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu kodlarının ve üniter devlet yapısının tartışmaya kapalı olduğu vurgulanırken, Kürtçü terör örgütü PKK’nın silahsızlandırılması ve feshi mutlak öncelik olarak sunuluyor.
MHP’ye göre yapılması gereken, terör örgütüyle bağlantılı tüm yapıların illegal zeminden çıkarılması ve devletin tarihsel refleksleri doğrultusunda hareket edilmesi. Metinde Devlet Bahçeli’nin çağrıları, “Türk devlet aklının asırlık tecrübesinin dile gelişi” olarak tanımlanıyor.
CHP: "İkili Hukuk Düzeni Kuruldu"
CHP, komisyona katılım gerekçesini “toplumsal barışın Meclis zemininde inşası” olarak açıklarken, raporun merkezine demokrasi, hukuk devleti ve eşit yurttaşlık kavramlarını yerleştiriyor.
Metinde, AYM ve AİHM kararlarının sistematik biçimde uygulanmaması, kayyım uygulamaları, ifade ve örgütlenme özgürlüğü üzerindeki baskılar sert ifadelerle eleştiriliyor. CHP, mevcut iktidar pratiğini “anayasasızlaştırma” ve “ikili hukuk düzeni” kurmakla suçluyor; sorunun yalnızca güvenlik başlığı altında ele alınmasının kalıcı çözüm üretmeyeceğini savunuyor.
Kürtçü DEM: "Kürt Siyasal Varlığının Kabulü"
Kürtçü DEM Parti'nin raporu ise içeriği ve diliyle “toplumsal barış” iddiasından çok, Kürtçü siyasetin uzun süredir Meclis’e taşımaya çalıştığı ideolojik ajandanın metinleşmiş hâli olarak dikkat çekiyor.
Raporda kullanılan kavramlar, yapılan tarih okumaları ve çözüm önerileri, devletin üniter yapısını hedef alan bir siyasal çerçevenin sistematik biçimde dayatıldığını ortaya koyuyor.
Daha giriş bölümünden itibaren meseleyi tartışmasız biçimde “Kürt meselesi” olarak tanımlıyan rapor ve Türkiye Cumhuriyeti’nin yaklaşık bir asırlık devlet pratiğini “inkâr”, “baskı” ve “tekçi ulus inşası” söylemleriyle karalamaya çalışıyor.
Raporda, Cumhuriyet’in kurucu dönemine dair yapılan değerlendirmeler, tarihsel bağlamdan kopuk, seçmeci ve ideolojik bir anlatı sunuyor. Devletin terörle mücadelesi, güvenlik ihtiyacı ve kamu düzeni kaygısı sistematik biçimde yok sayılırken, Kürtçü terörünün yarattığı insani, ekonomik ve toplumsal yıkım raporun merkezinde yer almıyor.
Raporda en dikkat çekici ve en tartışmalı başlıklardan biri ise teröristbaşı Abdullah Öcalan’a atfedilen merkezi rol. Kürtçü DEM Parti, teröristbaşını açık biçimde “barış sürecinin asli aktörü” olarak konumlandırıyor.
Umut Hakkı, Demokratik Entegrasyon ve Niceleri
"Barış yasası”, “umut hakkı”, “demokratik entegrasyon” ve “geçiş dönemi adaleti” ibarelerine bolca yer verilen raporda, yerel yönetimler başlığı altında dile getirilen talepler ise üniter devlet yapısını fiilen aşındırmaya yönelik bir çerçeve sunuyor.
Eşbaşkanlık sistemi, Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı’na çekincesiz uyum çağrıları ve sözde “yerel demokrasi” vurgusu; merkezi idarenin yetkilerini zayıflatmayı, yerel yönetimleri etnik kimlik eksenli siyasal alanlara dönüştürmeyi hedefleyen bir yaklaşım olarak öne çıkıyor.
Bu başlıklar, Kürtçü DEM Parti’nin uzun süredir savunduğu özerklik ve federatif yapı taleplerinin yeniden gündeme taşımaya çalıştığını gösteriyor.
Türkçenin kamusal alandaki birleştirici rolü ve resmi dil niteliği tartışmaya açılırken, çok dilli kamu düzeni önerileriyle fiili bir ayrışmanın zemini oluşturuluyor. Bu yaklaşım, ortak vatandaşlık bilincini güçlendirmek yerine etnik temelli ayrışmayı derinleştirme maksadı güdüyor.
Kürtçü DEM Parti'nin raporunun bütününe bakıldığında, Türk Devleti'ni suçlayan, terörle arasına net mesafe koymayan ve Kürtçü siyasetin taleplerini Meclis zemininde meşrulaştırmayı hedefleyen bir siyasal manifestoya dönüşmüş durumda olduğu görülüyor.
Herkesin Derdi Farklı
Ortaya çıkan tablo, "ikinci çözüm süreci" komisyonunun sözde ortak bir başlık altında toplanmasına rağmen, partilerin dört bambaşka tasavvurunu gözler önüne seriyor.
AKP süreci devlet kontrolünde bir tasfiye ve normalleşme olarak ele alırken, MHP meseleyi mutlak beka olarak tanımlıyor. CHP demokratikleşme ve hukuk devleti olmadan çözüm olmayacağını savunurken, Kürtçü DEM Parti ise her zaman olduğu gibi Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucu iradesine saldırarak, ulus devletin temelini ve milletin bütünlüğünü aşındıracak şekilde siyasal ve anayasal dönüşüm talep ediyor.
Komisyona sunulan bu raporlar, “Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi” başlığına rağmen ortak bir mutabakattan çok, komisyona katılmaktan çekinmeyen siyasi partiler arasındaki derin fay hatlarını görünür kılıyor.
