Kasım 2024'te Novi Sad şehrinde Çinli bir konsorsiyum tarafından yürütülen tren istasyonu yenileme çalışmaları sırasında istasyon çatısının çöktüğü ve 15 kişinin hayatını kaybettiği facia, ülkede geniş çaplı protestoların fitilini ateşledi. Söz konusu facia, halkın hükümete karşı uzun süredir biriken öfkesini gün yüzüne çıkardı.
Facianın ardından özellikle üniversite öğrencileri öncülüğünde başlayan gösteriler, hükümetin şeffaf olmayan politikaları, yolsuzluk iddiaları ve sorumluların cezalandırılmaması gibi konulardaki halk tepkisiyle birlikte çığ gibi büyüdü. Aylardır devam eden gösterilerin ardından Başbakan Miloš Vučević, 28 Ocak'ta istifa ettiğini açıkladı. Ancak bu istifa, halkın taleplerini karşılamaktan uzak kaldı ve Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić'in otoriter yönetimine yönelik öfkeyi daha da artırdı.
Polis, Göstericileri Paniğe Sevk Etmek için Ses Topu Kullandı
15 Mart Cumartesi günü başkent Belgrad’da, “15 kişi için 15’inde” sloganlarıyla 300 binden fazla kişinin bir araya geldiği son gösteri, ülkenin Belgrad’dan sonraki üç büyük şehri olan Karacofça, Sad ve Niş’de de düzenlenen diğer protestoların son halkası olma özelliğini taşıyordu. Sırbistan’ın nüfusunun 6.6 milyon olduğu göz önüne alındığında, başkentteki protestoya ülkenin her yerinden büyük bir katılım olduğu değerlendiriliyor.
Faciada hayatını kaybeden 15 kişi için 15 dakikalık saygı duruşu gerçekleştirildiği esnada, polislerin göstericilere karşı ses topu olarak da bilinen uzun menzilli akustik cihaz (LRAD) kullandığı görüldü. Saygı duruşundaki sessizlik esnasında polisin ses topunu devreye sokması göstericiler arasında paniğe ve izdihama neden oldu. Yüksek güçte ses üreten özel bir hoparlör sistemi olarak tanımlanabilecek bu cihazlar, toplumsal gösterilere müdahale amacıyla kullanılıyor. Bu cihazlar, yaydığı 160 desibele kadar ulaşabilen yüksek frekanslı sesler yüzünden kalıcı işitme ve ani bilinç kaybına sebep olabiliyor.
Vučić: “Gösteriler Renkli Devrim Girişimidir”
Üç aydan aydan fazla bir süredir devam eden protestolar, Vučić liderliğindeki Sırp İlerleme Partisi’nin iktidara geldiği 2012 yılından beri karşı karşıya olduğu en zorlu sınav olarak nitelendiriliyor. Son büyük gösterinin gerçekleştirildiği Cumartesi akşamı bir basın toplantısı düzenleyen Vučić, gün içerisinde 22 kişinin gözaltına alındığını açıklarken, “Yurt çapından şaşırtıcı derecede büyük bir kalabalık başkentteki protestolara katıldı.” ifadeleriyle şaşkınlığını itiraf etti.
Vučić, protestolar hakkında daha önce “renkli devrim girişimi” tanımlanmasında bulunmuştu. Renkli devrim ifadesi, genellikle eski Sovyet coğrafyasında ve Doğu Avrupa’da gerçekleşen, hükümet karşıtı ve demokratik değişim talepli kitlesel protesto hareketlerini tanımlamak için kullanılıyor. Bu tür hareketler, genellikle seçim yolsuzluğu, otoriter yönetim, ekonomik krizler ve insan hakları ihlalleri gibi nedenlerle ortaya çıkarken, barışçıl yollarla hükümet değişikliği sağlamayı hedefliyor. Rusya gibi otokratik rejimler bu tür hareketlerin genellikle ABD ve Batı kaynaklı dış müdahaleler sonucu gerçekleştiğini öne sürerken, Vučić’in “renkli devrim” ifadesi de yine Sırp protestocuların yabancı güçler tarafından yönlendirildiği iddiasına dayanıyor.
Belgrad’daki gösteri, polisin ses topu müdahalesine rağmen büyük ölçüde barışçıl bir ortamda geçse de, şehrin banliyösünde bir aracın protestoculardan oluşan bir topluluğa dalarak üç kişiyi yaraladığı ve Vučić yanlısı bir grubun ise şehir merkezinde gerçekleştirilen üniversite dersini basarak, bir öğrenciyi yaraladığı aktarıldı.
“Hukukun üstün olduğu, yolsuzluğun yalanların, medya baskısının ve zulmün olmadığı bir ülke istediğimizi anlatacağız.”
Tüm toplu ulaşım olanaklarının yönetim tarafından kapatılmasına rağmen şehrin dört bir yanından Sırbistan Ulusal Meclis binası ile Slavija Meydanı arasındaki bölgede bir araya gelen göstericiler arasında, bordo bereli seçkin askeri birliklerden gaziler ve öğrencilere destek veren motosiklet grupları da dikkat çekti. Öğrencilerin, kendi aralarından belirledikleri sarı yelekli güvenlik görevlilerini, polis ile göstericiler arasına bir barikat olarak yerleştirdikleri görüldü. Aralık ayından bu yana devam eden gösterilere katılan 23 yaşındaki üniversite öğrencisi Aleksa Cvetanovi: “Bugün muhalefetimizi göstereceğiz. Ne için mücadele ettiğimizi; hukukun üstün olduğu, yolsuzluğun yalanların, medya baskısının ve zulmün olmadığı bir ülke istediğimizi anlatacağız.” ifadelerini kullandı.
