Ege'de Tarihi Kırılma: Mavi Vatan Kanunlaşıyor

Türkiye ile Yunanistan arasında Adalar ve Doğu Akdeniz ekseninde tırmanan egemenlik mücadelesi, sahadaki askeri hareketliliğin yanı sıra Ankara’nın diplomatik ve hukuki hamleleriyle tarihi bir dönüm noktasına ulaştı.

Avrupa’nın şımarık çocuğu, her fırsatta Türk aleyhtarlığı yapan Yunanistan’ın uluslararası antlaşmaları cımbızlayarak gerçekleştirdiği hukuk dışı tahkimatlar ve provokatif hava ihlalleri, bölgedeki tansiyonu "sıcak çatışma" riskine kadar yükseltmiş durumda.

Bu gerilimli atmosferde Türkiye, denizlerdeki hak ve menfaatlerini koruma iradesinin sembolü olan "Mavi Vatan" doktrinini iç hukuka taşıyarak stratejik bir set inşa etmeye hazırlanıyor. 462 bin kilometrekarelik deniz yetki alanını yasal bir zırha kavuşturacak olan "Mavi Vatan Kanunu", Kurban Bayramı'nın hemen ardından TBMM Başkanlığına sunulacak.

Lozan ve Paris Antlaşmalarının "Cımbızlanması"

Yunanistan, on yıllardır Ege’deki adaları, uluslararası antlaşmaların "silahsızlandırılmış" statü şartını açıkça ihlal ederek ağır silahlar, füze sistemleri ve hava üsleriyle donatmaya devam ediyor.

Atina yönetimi, bu hukuk dışı tahkimatını dünya kamuoyuna pazarlarken Lozan Antlaşması’nı kendi çıkarlarına göre "cımbızlayarak" kullanıyor. Yunan diplomasisi, antlaşmanın 6. maddesinde geçen "deniz sınırları kıyıdan üç milden aşağı uzaklıktaki ada ve adacıkları kapsar" ifadesini, sanki bu sınırın ötesindeki her taş parçasının otomatik olarak kendisine ait olduğu yönünde bir ön kabulle çarpıtıyor.

Ancak antlaşma metni yalnızca üç mil içindeki adaların Türkiye’ye ait olduğunu ifade etmekle yetiniyor:

Madde 6 — Bir ırmak ya da akarsuyun, kıyılarıyla değil de, yatağı ile belirlenen sınıra gelince, işbu Andlaşmanın tanımlarında kullanılan (Cours) yatak veya (Chenal) kanal terimleri, bir yandan, ulaşıma uygun, olmayan ırmaklarda su yatağının ya da başlıca kolunun, öte yandan gidiş gelişe uygun, olan ırmaklarda başlıca ulaşım kanalının orta çizgisi anlamına gelir.

Bununla birlikte, yatak ya da kanalın olası değişmelerinde, sınır çizgisinin, yukarıda belirtilen biçimdeki çizgiyi mi izleyeceğine, yoksa anılan, yatak ya da kanalın işbu Andlaşmanın, yürürlüğe konulduğu andaki durumuna göre kesinlikle mi belirleneceğine karar vermeğe Sınır Çizim Komisyonu yetkili olacaktır.

İşbu Andlaşmada tersine bir hüküm olmadıkça, deniz sınırları kıyıdan üç milden aşağı uzaklıktaki ada ve adacıkları kapsar.

Madde 12 — İmroz ve Bozca Adaları ile Tavşan Adaları dışında, Doğu Akdeniz Adaları ve özellikle Limni, Semendirek, Midilli, Sakız, Sisam ve Nikarya Adaları üzerinde Yunan egemenliğine ilişkin 17/30 Mayıs 1913 günlü Londra Andlaşmasının beşinci ve 1/14 Kasım 1913 günkü Atina Andlaşmasının on beşinci Maddeleri hükümleri uyarınca 13 Şubat 1914 günkü Londra Konferansında alınıp 13 Şubat 1914 günü Yunan Hükümetine bildirilen karar, işbu Andlaşmanın İtalya’nın egemenliği altına konulan ve on beşinci Maddede yazılı olan
Adalara ilişkin hükümleri saklı kalmak koşulu ile doğrulanmıştır. Asya kıyısından üç milden az uzaklıkta bulunan Adalar, işbu Andlaşmada tersine hüküm olmadıkça, Türkiye egemenliği altında kalacaktır.

Öte yandan Lozan Barış Antlaşması'nda adaların silahlandırılması ile ilgili madde oldukça net bir şekilde yazılmıştı: 

Madde 13 —  Barışın korunmasını sağlamak amacı ile, Yunan Hükümeti, Midilli, Sakız, Sisam ve Nikarya Adalarında aşağıdaki önlemlere saygı göstermeği yükümlenirler :

Birincisi : Bu Adalarda hiçbir deniz üssü ve hiçbir istihkâm kurulmayacaktır.

İkincisi : Yunan, savaş uçakları ve öteki hava araçlarının Anadolu kıyısındaki topraklar üzerinde uçması yasaklanacaktır.

Buna karşılık, Türkiye Hükümeti de savaş uçaklarının ve öteki hava araçlarının sözü geçen Adalar üzerinde uçmasını yasaklayacaktır.

Üçüncüsü : Söz konusu Adalarda Yunan, Silâhlı Kuvvetleri, silâh altına alınıp yerinde eğitilebilecek olan normal askersel birlikle ve, tüm Yunanistan topraklarındaki jandarma ve polis sayısı ile orantılı olacak, bir jandarma ve polis örgütü ile sınırlı kalacaktır.

Yunanistan aynı zamanda, 1936 Montrö Sözleşmesi’nin Lozan’daki silahsızlandırma hükümlerini ortadan kaldırdığını iddia ederek adaları silahlandırma hakkına sahip olduğunu savumaktadır.

Oysa Montrö, sadece Türk Boğazları’nın statüsünü düzenlemiş, Ege adalarına dair hükümlere dokunmamıştır.

Mavi Vatan Yasası

Türkiye’nin Karadeniz, Ege ve Akdeniz’deki haklarını tek bir yasal çatı altında toplayacak olan "Mavi Vatan Kanunu"nun TBMM’ye sunulacak olması, Atina’da adeta bir siyasi deprem yaratıyor.

Yunanistan merkezli Kathimerini gazetesi, bu hamleyi Türkiye’nin deniz yetki alanlarını geri dönülemez bir yasal zemine oturtma çabası olarak nitelerken; söz konusu tasarı Atina’da "casus belli" (savaş sebebi) benzeri bir hamle olarak değerlendirildi.

Ankara, bu yasal düzenlemeyle sadece kendi sınırlarını çizmekle kalmıyor; uluslararası antlaşmalarla egemenliği Yunanistan’a açıkça devredilmemiş olan ada, adacık ve kayalıklar (EGAYDAAK) üzerinde Atina'nın kurmaya çalıştığı fiili durumu hukuken reddediyor. Böylece Yunanistan’ın antlaşmaları cımbızlayarak kurduğu "gri bölge" illüzyonuna hukuki bir son veriliyor.

GKRY Lideri Nikos Hristodulidis’in "Avrupa’dan ortak tepki" çağrısı ve Yunanistan Başbakanı Miçotakis başkanlığındaki KYSEA toplantıları, Ankara’nın bu yasal hamlesinin Atina’nın stratejik kurgusunu bozduğunun en somut göstergesi kabul ediliyor.

Uluslararası Medyada Algı Yönetimi

Türkiye’nin bu yasal ve meşru hak arayışı, uluslararası medya organlarında sistematik bir dezenformasyon ve etiketleme operasyonuna konu ediliyor. Bloomberg ve FDD gibi etkili kuruluşlar, Ankara’nın iç hukuk düzenlemesini "revizyonizm" (statükoyu bozma girişimi) ve "neo-emperyal projeksiyon" olarak dünya kamuoyuna servis ederek bir algı kampanyası yürütüyor.

Hazırlanan raporlarda, Türkiye’nin BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne (UNCLOS) taraf olmaması bir meşruiyet sorunu gibi sunulurken; ABD’nin de bu sözleşmeye taraf olmadığı gerçeği kasıtlı olarak analiz dışı bırakılıyor.

Yunanistan’ın küçük bir kayalıktan devasa deniz yetki alanları üretme çabası "tartışmasız bir hak" gibi sunulurken, Türkiye’nin ana kara haklarını savunan Mavi Vatan doktrini kriminalize ediliyor.

Batı medyasının "askeri tehdit" söylemini ön plana çıkarması, Ankara’nın hukuki argümanlarını perdeleme ve Türkiye’yi bölgesel izolasyona itme çabası olarak değerlendiriliyor.

Sahadaki Gerçeklik

Ege ve Doğu Akdeniz’de diplomatik gerilim, sahada yüksek yoğunluklu bir askeri hareketliliğe evrildi. Türk F-16’larının Meis çeperindeki devriye uçuşları ve Yunan uçaklarının alçak uçuş denemeleriyle tırmanan kriz, bölgede radar kilitlenmelerini rutin bir süreç haline getirdi.

Yunanistan, İsrail’den tedarik ettiği yeni nesil füze sistemlerini ve İHA teknolojilerini Türkiye’ye en yakın adalara konuşlandırarak bölgede yeni bir savunma hattı oluşturmaya çalışıyor. Bu hamleler, Yunan ordusunun adalar üzerindeki operasyonel kabiliyetini artırma çabası olarak görülüyor.

Ankara ise bu hamlelere, Ege’deki her türlü askeri tahkimatı anlık olarak takip eden kesintisiz gözetleme ve istihbarat kapasitesiyle yanıt veriyor. Türk savunma sanayii, Yunanistan’ın tedarik ettiği sistemlerin yerli muadillerini ve daha uzun menzilli versiyonlarını hızla envantere alarak sahadaki caydırıcılığını koruyor.

Özellikle yeni nesil füze sistemleri ve elektronik harp kapasitesindeki artış, Türk Hava Kuvvetleri'ne stratejik bir üstünlük sağlıyor. Yunan medyasında "görkemli bir plan" olarak nitelenen yeni çıkarma gemisi projeleri ve amfibi harekât tatbikatları ise Türkiye'nin denizlerdeki operasyonel gücünü ve amfibi kapasitesini tescilleyerek Atina’nın tahkimat çabalarına doğrudan bir denge oluşturuyor.

Ankara Zirvesi Öncesi "Düşündürücü" Tırmanış

Ege ve Akdeniz’deki bu kontrollü tırmanışın zamanlaması, uluslararası ilişkiler uzmanları tarafından oldukça "düşündürücü" bulunuyor. 7-8 Temmuz’da gerçekleşecek tarihi NATO Ankara Zirvesi’ne çok kısa bir süre kala Yunanistan’ın adalar üzerinden provokatif hamlelere girişmesi, tesadüften öte bir diplomatik manevra olarak değerlendiriliyor.

Türkiye’nin, NATO’nun en yüksek savunma harcaması yapan ülkelerinden biri olarak Avrupa güvenliğinde merkezi bir rol üstlendiği bir dönemde bu krizin patlak vermesi dikkat çekici olarak yorumlanıyor. Ankara’nın NATO içinde "360 derece güvenlik" ve "güney kanadının güçlendirilmesi" taleplerini en yüksek sesle dile getireceği zirve öncesinde, Yunanistan’ın gerilimi köpürterek Türkiye’yi "agresif aktör" olarak resmetme çabası, zirve gündemini manipüle etme girişimi olarak okunuyor.

Üçüncü Taraflar

Kriz, Fransa ve Suriye’nin hamleleriyle bölgesel bir kuşatma denklemi kazanmış durumda. Fransa’nın GKRY ile imzaladığı SOFA sözleşmesi kapsamında adaya daimi asker yerleştirmesi ve Macron’un Yunanistan’a verdiği "yanınızdayız" mesajı, 1960 Garanti Antlaşmalarına doğrudan bir meydan okuma teşkil ediyor.

Suriye’deki yeni Ahmet el-Şara yönetiminin ise Ankara’nın beklentilerinin aksine GKRY’yi tanıması ve AB ile "üye devletlerin egemenliğine saygı" şartı altında iş birliğine girmesi, Türkiye’nin güney hattındaki deniz stratejisini baskılıyor.

EastMed Projesi: Türkiye’yi Dışlama Denkleminin Ekonomik Ayağı

Doğu Akdeniz’deki egemenlik mücadelesinin en somut ekonomik tezahürü olan EastMed (Doğu Akdeniz Doğal Gaz Boru Hattı) Projesi, 2010’lu yılların başında bölgede bulunan zengin doğal gaz kaynaklarının Türkiye baypas edilerek Avrupa’ya taşınması amacıyla kurgulandı.

İsrail, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ve Yunanistan’ın başat aktörleri olduğu bu proje, 2020 yılında imzalanan anlaşmalarla somut bir iş birliğine dönüştürüldü. Projenin ana hedefi, Türkiye’yi bölgeden izole ederek İsrail ve Kıbrıs gazını deniz altından binlerce kilometrelik bir hatla doğrudan Yunanistan üzerinden İtalya’ya ve Avrupa pazarına ulaştırmaktı.

Ancak Türkiye’siz bir Doğu Akdeniz tahayyülü, sahadaki jeopolitik ve ekonomik gerçeklere çarptı. Türkiye, Libya ile imzaladığı deniz yetki alanı anlaşmasıyla projenin planlanan rotasını hukuken kesti ve en uzun kıyı şeridine sahip ülke olarak kendisinin dışlandığı hiçbir denklemin yaşama şansı olmadığını ilan etti. Projenin teknik zorlukları ve aşırı maliyetinin yanı sıra, bölgedeki gerilimi artırmasından çekinen ABD’nin 2022 başında desteğini çekmesiyle EastMed projesi büyük ölçüde atıl duruma düştü.

Atina’da Seçim Hareketliliği

Yunan iç siyaseti de mevzubahis durumdan besleniyor. 2027’de yapılması gereken genel seçimlerin havasına, Başbakan Miçotakis'in Selanik’te ateşlediği kampanya fitiliyle şimdiden girmiş durumda. Ancak son anketler, 2023’te yüzde 40 bandında olan iktidardaki Yeni Demokrasi Partisi'nin (YDP) oylarının yüzde 25-30 aralığına gerilediğini gösteriyor.

Miçotakis için "üçüncü kez üst üste kazanma" hedefi; Tempi’deki tren kazası protestoları, kurumsal yozlaşma eleştirileri ve siyasi yelpazeye eklenen üç yeni partiyle ciddi bir sınav veriyor. Özellikle Aleksis Çipras’ın geri dönüşü ve partiden ihraç edilen Antonis Samaras’ın yeni bir oluşuma gitme hazırlığı, sağ seçmenin bölünmesi riskini doğuruyor.

Bu kaotik iç siyaset atmosferinde "Mavi Vatan" tartışmaları, muhalefet için hükümeti köşeye sıkıştırma fırsatına dönüşmüş durumda. Yunan medyasının ve siyasetçilerinin, içeriği henüz tam açıklanmayan "Mavi Vatan Yasası"nı seçim malzemesi yaparak köpürtmesi, Atina’daki tansiyonu canlı tutuyor.

Özellikle Samaras ve sağ kanat, Türkiye’ye karşı karasularının 12 mile çıkarılması gibi sert tepkiler verilmesi çağrısında bulunarak "sakin suları" bulandırıyor. Ankara’daki zirve öncesi Yunanistan'daki bu iç çekişme, dış politikanın rasyonel zeminden kopup seçim popülizmine kurban gitme riskini de beraberinde getiriyor.

Tarihsel Süreçte Yunan İhlalleri

Ege Denizi’nde barış ve istikrarın temel taşı olan "adaların silahsızlandırılmış statüsü", bizzat Yunanistan tarafından 1960’lardan bu yana sistematik olarak aşındırılmaktadır.

Türkiye ile Yunanistan arasındaki ilişkilerde derin bir güvensizlik kaynağı olan bu süreç, Yunanistan'ın egemenliği altında bulunan ancak uluslararası antlaşmalarla askerden arındırılması şart koşulan adaları, önce gizli ardından açık bir şekilde silahlandırmasıyla başlamıştır.

Türkiye, bu hukuk dışı duruma karşı ilk resmi tepkisini 29 Haziran 1964 tarihinde verdiği bir nota ile göstermiştir. Özellikle Rodos ve İstanköy’deki tahkimatların saptanması üzerine verilen bu notaya Atina, "antlaşmalara uyulduğu" yönünde gerçeği yansıtmayan bir yanıtla karşılık vermiştir.

1969 yılında Limni Adası’nda benzer bir kriz yaşanmış; Yunanistan adadaki askeri altyapı çalışmalarını "sivil havacılık ihtiyacı" maskesiyle savunmaya çalışmıştır.

1974 Kıbrıs Barış Harekâtı’nı bahane eden Atina, "Türk tehdidi" söylemini bir kalkan olarak kullanarak adalardaki silahlanma faaliyetlerini "meşru savunma" iddiasıyla hızlandırmıştır.

Temmuz başındaki Ankara NATO Zirvesi’ne doğru geri sayım sürerken, Ege’deki bu kadim uyuşmazlık artık sadece iki komşu arasındaki bir sınır tartışması olmaktan çıkmış durumdadır.

Atina’nın antlaşmaları çiğneyerek yaptığı askeri tahkimatlar, Türkiye’nin hem masadaki tarihsel-hukuki haklılığı hem de sahadaki yerli teknolojik üstünlüğü karşısında stratejik bir çıkmaza girmektedir.

Yunanistan’ın zirve öncesi gerilimi tırmandırarak Türkiye’yi köşeye sıkıştırma planı, Ankara’nın Avrupa güvenliğindeki merkezi rolü ve İttifak içindeki savunma ağırlığı göz önüne alındığında, Türkiye’nin elini zayıflatmak bir yana; müttefiklerin Türkiye’nin güvenlik endişelerine ne kadar samimiyetle yaklaştığını ölçen küresel bir teste dönüşmektedir.

Sonuç olarak Mavi Vatan ilkesi, bu kuşatma girişimlerine karşı sadece hukuki bir yanıt değil, Türkiye’nin denizlerdeki egemenlik iradesini hiçbir dış baskıya boyun eğmeden tescilleyen milli bir kalkan olarak tarihteki yerini alıyor.

Hazırlayan: H. Metehan Sarı