Kahraman Türk askeri vatan için gözünü kırpmadan şehit olur. Hatta, geride kalan veya naaşına henüz ulaşılamamış bir silah arkadaşına kavuşabilmek için canını hiçe saymaktan da çekinmez. Ancak çatışma dahi yaşanmadan, bir ihmal ya da planlama zaafı sonucu şehit vermemiz; hiçbir şekilde izah edilemez, mazur görülemez.
Millî Savunma Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre, Pençe-Kilit Harekâtı kapsamında 28 Mayıs 2022 tarihinde icra edilen mağara arama-temizleme faaliyeti sırasında, teröristlerin açtığı ateş sonucu Piyade Üsteğmen Nuri Melih Bozkurt şehit olmuş; yoğun ateş nedeniyle naaşına ulaşılamamıştı.
Şehidimizin naaşına ulaşmak için yürütülen çalışmalarda, 6 Temmuz 2025’te, PKK terör örgütü tarafından geçmişte hastane olarak kullanılan ve daha önce teröristlerden temizlenen 852 rakımlı tepedeki bir mağarada operasyon düzenlendi. Ancak bu operasyon sırasında askerlerimizin maruz kaldığı metan ve karbonmonoksit gazı nedeniyle önce 5 askerlerimizin şehit olduğu haberi geldi. Daha önce duyulmamış bu gerekçeyle 5 askerimizi kaybetmenin acısı, şehit sayımızın 8’e, sonra da 12’ye yükselmesiyle dayanılamayacak seviyeye yükselmişti.
Bu olay, yalnızca terörle mücadele bağlamında değil; aynı zamanda doğal, coğrafi ve kimyasal risklerin yönetimi açısından da ciddi sorular doğurdu. Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından icra edilen bu tür operasyonlarda yalnızca düşman unsurlar değil, aynı zamanda çevresel ve fiziksel tehlikeler de göz önüne alınmalıdır. Bu elim vakada yaşananlar hem askeri planlama hem de iş sağlığı ve güvenliği açısından çok boyutlu bir değerlendirme yapılması gerekliliğini ortaya koymuştur.
Metan Gazının Özellikleri ve Tehlikesi
Metan (CH₄), organik maddelerin oksijensiz ortamda çürümesi sonucu oluşan renksiz, kokusuz ve son derece yanıcı bir gazdır. Havadan daha hafif olduğu için kapalı ortamlarda genellikle tavan boşluklarında birikir. Havadaki oranı yüzde 5 ila yüzde 15 seviyelerine ulaştığında, kıvılcım ya da alevle karşılaştığında patlama riski oluşur. Aynı zamanda ortamdaki oksijenin yerini alarak boğucu bir atmosfer oluşturur.
Metan gazı, kokusuz ve renksiz olduğu için insan duyularıyla algılanamaz. Solunduğunda saniyeler içinde solunumu baskılayarak bilinç kaybına ve ölüme yol açabilir.
Askeri Operasyonlarda Kapalı Ortam Riski: Mağaralar
Genel tanımıyla; girişi çıkışı sınırlı, ortam havasında oksijen eksikliği ya da toksik/yanıcı gazlar bulunabilen her ortam “kapalı alan” olarak tanımlanır. Bu ortamlarda çalışmak potansiyel olarak ölümcül sonuçlar doğurabilir. Başlıca tehlikeler; oksijen yetersizliği, toksik gazlar (metan, karbonmonoksit, hidrojen sülfür gibi) ve gaz sızıntısıdır.
Mağaralar ise özellikle terörle mücadele operasyonlarında sıkça karşılaşılan, teröristler tarafından gizlenme, saklanma, silah ve mühimmat depolama gibi amaçlarla kullanılabilen, doğal ancak son derece tehlikeli kapalı alanlardır. Bu tür alanlara giriş öncesi mutlaka risk değerlendirmesi yapılmalı ve gerekli önlemler alınmalıdır.
Bu bağlamda, mağaralarda karşılaşılabilecek başlıca riskler:
• Oksijen seviyesinin düşmesi (Normal hava yüzde 21 oksijen içerir; yüzde 19.5 altı tehlike sınırıdır),
• Yanıcı/zehirli gaz birikimi (Metan, karbonmonoksit vb.),
• Solunum güçlüğüyle beraber baş dönmesi ve bilinç kaybının meydana gelmesi bu nedenle de yön kaybı, iletişimsizlik ve çıkış zorluğunun yaşanması,
• Yetersiz havalandırma nedeniyle gazların ortamda uzun süre kalması.
Bu tür riskler, mağaraları yalnızca coğrafi değil, aynı zamanda kimyasal açıdan da yüksek riskli operasyon alanlarına dönüştürür.
Askeri Operasyonlarda Kapalı Ortama Giriş Güvenliği
Askeri ya da sivil tüm kapalı ortam müdahalelerinde uyulması gereken temel güvenlik protokolleri şu şekilde sıralanabilir:
1. Risk Değerlendirmesi: Kapalı ortama girilmeden önce bir risk analizi yapılmalıdır. Ortamdaki fiziksel, kimyasal ve biyolojik tehlikeler tespit edilerek kapalı ortamın yapısı, içeriği, gaz riski, tavan yüksekliği, nem ve sıcaklık gibi koşullar analiz edilmelidir.
2. Gaz Ölçümü: Kapalı ortama girilmeden önce taşınabilir, patlayıcı atmosferde kullanılabilen alev geçirmez yapıdaki (ex-proof) gaz dedektörleri ile çoklu gaz ölçümü yapılmalıdır. Metan, karbonmonoksit, hidrojen sülfür gibi zehirli gazların yansıra ortamdaki oksijen miktarının yüzde 19.5-23.5 aralığında olduğu teyit edilmelidir. Ölçümü takip edilen gazların belirli bir eşik değeri aşması durumunda kullanıcının fark edebilmesi için kullanılan gaz dedektörünün sesli, titreşimli veya görsel alarm yapısı olması da kritik öneme sahiptir. Gaz ölçümü kapalı ortamda kalınan süreçte sürekli yapılmalıdır.
3. Kişisel Koruyucu Donanım Kullanımı: Kapalı ortama girerken ortama uygun kişisel koruyucu donanımlar ve solunum cihazları bulundurulmalıdır. Emniyet kemeri, halat sistemi ve ex-proof fener/aydınlatma sistemi ile tam yüz gaz maskesi veya temiz hava solunum cihazı bulunmalıdır. Ayrıca giriş yapan kişiler ile dış ortam arasında sürekli iletişimin sağlanması için telsiz gibi haberleşme sistemlerinin bulundurulması elzemdir.
4. Gözlemci ve Kurtarma Ekibi: Ortama giren kişiler dışarıdan gözlemciler tarafından sürekli olarak takip edilmelidir. Herhangi bir gaz maruziyeti oluşması durumunda hızlı tahliye için önceden planlanmış kurtarma prosedürleri uygulanmalıdır.
İhmal mi, Zaaf mı?
Bir çatışma öngörülmeyen; önceki operasyonlarda şehit düşmüş ancak naaşı çatışma bölgesinden kurtarılamamış askerimizin emanetini ailesine teslim edebilmek için yapılan bir faaliyetti; terör örgütü PKK tarafından yıllarca hastane olarak kullanılan ve bir süre önce temizlenerek giriş çıkışları kapatılan bir mağarada naaşın bulunabileceğine dair alınan istihbarat sonucu düzenlenen bir operasyon. Ve artık aramızda olmayan 12 asker, evlat, eş, baba, kardeş, abi, dost…
Her Türk vatandaşı çok sevdiği vatanı uğruna gerektiğinde canını, gözünü kırpmadan vermeye hazırdır. Ancak bir mağara operasyonunda böylesi bir durumla şehit düşen askerlerimizin kaybı bizi çok derinden etkilemiştir. Doğal yapıların içeriğinde barındırdığı tehlikelerin önceden değerlendirilmesi, sadece bir güvenlik önlemi değil, hayat kurtaran bir zorunluluktur. Bu bağlamda, kapalı alan protokollerinin askerî operasyonlara entegre edilmesi, sürekli eğitim ve gelişmiş teknoloji kullanımı, gelecekte benzer trajedilerin önüne geçilmesini sağlayabilir. 12 kahramanımızı toprağa vermenin derin acısını yaşarken, onları sadece anmakla yetinmemeli; nedenlerini sorgulayıp önlemler geliştirmeliyiz. Bunun için ilk adım bu operasyonda yapılan nelerin yanlış olduğunu sorgulamaktır.
Bu olayda sorgulanması gereken pek çok unsur var. Mağaraya giren ekibin bu tür bir operasyona uygun eğitimi olup olmadığı belirsiz. Edinilen bilgilere göre mağaraya önce 6 kişilik bir öncü tim girmiş ve kısa sürede irtibat kesilmiştir. Ardından onları kurtarmak için giren ikinci ekipte de benzer şekilde gaz maruziyeti yaşanmış, operasyon durdurulmuştur. Bu süreçte toplam 19 askerimiz gazdan etkilenmiştir. Mağaraya giren ekipler uzman ekipten oluşsaydı tüm bunlar meydana gelmeyebilirdi.
Operasyon ile ilgili olarak diğer bir muhtemel eksik ise, operasyonu gerçekleştiren ekibin sahip olduğu ekipmanlar ve ekipmanların yeterliliği konusudur. Operasyon ekibinin sahip olduğu ekipmanlar şu an için bir muamma gibi gözüküyor. Ekipmanların olması konusunun yanında ekibin bu ekipmanları kullanma yetkinliği ve bu ekipmanların sağlıklı bir şekilde işlevlerini yerine getirip getirmediği de bir diğer soru işareti olarak karşımıza çıkıyor. Belki de sağlıklı bir şekilde çalışan ve değeri sadece 40 bin-50 bin TL civarında olan bir taşınabilir gaz dedektörü bu felaketin önüne geçebilirdi.
Olası riskler göz önünde bulundurularak gelecekte benzer kayıpların yaşanmaması için şu önlemler standart hale getirilmelidir:
• Kapalı alan güvenliği eğitimi ilgili tüm operasyonel birliklerde standart hale getirilmelidir.
• Operasyonel planlama süreçlerine İSG uzmanları ve mühendislik ekipleri dahil edilmelidir.
• Askeri eğitimler kapsamında mühendislik, arama-kurtarma ve ilk yardım konularının ağırlığı artırılmalıdır.
• Mağara, tünel gibi yapılara giriş öncesi gaz analizi ve havalandırma planı yapılmalıdır.
• Olayın tüm yönleriyle analiz edilerek askerî doktrinlere entegre edilmesi sağlanmalıdır.
12 kahraman şehidimizin aziz hatırası, alınacak her türlü teknik, eğitimsel ve yapısal önlemle yaşatılmalıdır.
