Moldova Başbakan Yardımcısı Osmochescu, geçtiğimiz günlerde verdiği bir röportajda 2028 yılına kadar Moldova, Avrupa Birliği’ne girmezse “Plan B”yi uygulamaya koyacağını, yani Romanya ile birleşeceğini ifade etti. Yıllardır Moldova hükümetlerince hedeflenen ve istenen birleşme planı ilk kez bu kadar şeffaf olarak ifade edildi.
Birleşmenin önünde Rusya yanlısı rejim muhalifleri ve Transdinyester sorunu elbette önemli engeller. Ancak en somut engel Gagavuz Yeri Özerk Bölgesi.
23 Aralık 1993 tarihli Moldova Parlamentosunda onaylanan Gagavuz Yeri Özel Hukuki Statüsü Kanunu'nun birinci maddesine göre, “Moldova Cumhuriyeti'nin bağımsız bir devlet olarak statüsü değiştirildiği takdirde, Gagavuz halkı dışsal kendi kaderini tayin etme hakkına sahiptir.” Halihazırda rejime muhalif olan, uzun yıllar süren bir mücadele sonucu özerkliğini kazanan Gagavuzya’nın özerkliğinden vazgeçip Romanya ile birleşmeyi kabul etmesi uzak bir ihtimaldir. Olası Moldova-Romanya birleşmesinde Gagavuzların oyu bağımsızlıktan yana olacaktır.
1993’ten beri Gagavuz halkının oyları ile seçilen Gagavuzya Başkanı, Moldova Hükümetinin doğal kabine üyesi sayılır. Bu durum Gagavuzya’nın kuruluşundan 2023 yılına gelinceye kadar 6 Gagavuzya Başkanı için geçerli olmuştur. 2023’te Evghenia Guțul Gagavuzya Başkanı seçilince Moldova Cumhurbaşkanı Maia Sandu, Guțul’un Bakanlar Kuruluna girmesi kararnamesini imzalamayı reddetmiş; gerekçe olarak Guțul’un “Şor Partisi”nden seçilmesini ve parti lideri Ilan Shor'un dolandırıcılıktan hüküm giymesini göstermiştir.
Hükümet kabinesine alınmama krizinin ötesinde, Evghenia Guțul hakkında açılan yolsuzluk ve yasa dışı finansman davası neticesinde 2025’te tutuklanan Guțul, 29 Mayıs 2026 tarihinde istinaf sürecinin de tükenmesinin ardından 7 yıl hapis cezasına çarptırıldı ve Gagavuzya Başkanlığı görevi sona erdi.
Gagavuzya Başkanı’nın hükümetteki konumuna ve Vlah döneminde kazanılan Ulusal Güvenlik Konseyi üyeliğinin geri alınmasına yönelik adımlar ile Gagavuz halkının seçimlerine edilen müdahaleler açıkça göstermektedir ki Gagavuz Yeri’nin özerkliği Moldova Cumhuriyeti’nin planları önünde engeldir ve kazanımları yok sayılmaya çalışılmaktadır.
Gagavuz halkı; Moldova’ya, Romanya’ya ve Avrupa Birliği’ne karşı duracak güce sahip midir? Türkiye Cumhuriyeti ve Türk Devletleri, Sandu’ya verdiği desteği Gagavuzya’ya da vermekte midir? Moldova’daki Türklerin kaderini izlemeye, en batıdaki Türk topluluğunun mücadelesine kalemimizle de olsa destek vermeye devam edeceğiz.
