18. Yüzyılın en müstesna şairi Şeyh Galip’in beyit şerhi.
Öncelikle şunu söylemek isterim ki Şeyh Galip sebk-i hindi sanatıyla şiirlerini yazdığını için ne söylediğini tam manasıyla anlamak imkansız. Ben bilgim dahilince anlatacağım.
1. Beyit
Bir şulesi var ki şem-i canın
Fanusuna sığmaz asumanın
Çeviri:
Bir ışığı var ki can mumunun
Gökyüzünün fanusuna sığmaz
1. Şerh
Şem kelimesi bizim edebiyatımıza mum, kandil, ışık, güneş gibi manalara gelir. Kandilin içindeki fitili yaktığımız zaman çıkan ışık odayı aydınlatır. Lakin ışıktan yeteri kadar verim alınamaz. Işıktan yeterince verim alabilmek için kandilin üzerine fanus takmak gerekir. Fanus sayesinde ışık hem odanın her yerine eşit dağılır, hemde rüzgar gibi etkenlerden etkilenmez. Bu bilginin ışığında beyite tekrar bakalım. İnsanın içinde ki ışığı yaymak için bir fanus gereklidir. Gökyüzü bombeli yapısıyla fanusa benzer. O sebepten fanus olmaya uygundur. Lakin can ışığını yaymaya yetersiz. Demek ki can ışığının gücü fanustan daha büyük.
2. Şerh
Can ışığını ruh olarak kabul edersek eğer ruhun asıl bulunması gereken yerin dünya olmadığı akla gelir. Çünkü bu ruha bu dünya dar geliyordur. Demek ki ruh ancak başka bir alemin fanusa sığabilir. Can ışığını aşk olarak ele alırsak eğer şu mana ortaya çıkabilir. Şeyh Galip’in piri Mevlana ölümünü kavuşma olarak söylemiştir. Aşk dünya sınırlarını aşan bir şeydir.
2. Beyit
Ektikleri dane-i şerare
Biçtikleri kalb-i pare pare
1. Şerh
Toprağa ne ekilerse o hasat edilir. Toprağa kıvılcım ektiğimiz zaman onun cinsinden ama olgunundan bir şeyi biçmek gerekir. Kıvılcım eken kişinin ateş veya yangın hasat etmesi beklenebilir. Zira kıvılcım ateşin yavrusudur. Lakin bu beyitte kıvılcım eken kalp biçmektedir. Demek ki kalbin tohumu kıvılcımdır. Kıvılcım olgunlaşınca kalp olur. Yani kalp ateşle eşdeğerdir.
2. Şerh
Kalbin pare pare oluşu acaba neyi simgeler. Zira bir tohum ekilince hasat edilen bitki yekpare çıkar, parça parça çıkmaz. Parçalanan kalp bir üzüntü ifadesi olabilir.
