M. Bahadırhan Dinçaslan
Giriş Tarihi : 16-07-2021 11:39

Derin Devlet Meselesine Farklı Bir Bakış

Derin devleti birkaç boyutu ve haliyle ele almak mümkün. Bir dönem beraber okumuş sınıf arkadaşları, mesela, hepsi bürokrat olduklarında bir derin devlet teşkil ederler. Kanunun, tüzüğün, yönetmeliğin öngörmediği bir bağ taşıdıklarından “arka planda” iş çevirebilirler. Yahut aralarında tarikat bağı olan bürokratlar bir derin devlet teşkil ederler. Hele ciddi bir ajandaları varsa bir süre sonra kanser gibi bütün devleti sarabilirler; zahiren bambaşka bir görüntü varsa da batında işler bu tarikat grubunun istediği gibi gidiyordur, bu gidişatı belirleyen devletin mekanizması değil, bu grubun iç ajandasıdır. Bu haliyle derin devlet, sair sebeplerden kendi aralarında bağ yaratan devlet adamlarının çeteleşmesi ve yolsuzluk yapmasından ibaret. Kendisine ne kadar zararsız, sevimli, ulvi yahut gizemli maskeler takarsa taksın, bu derin devlet parazitik bir yapıdır.

Fakat insanların zihninde “devletin asıl sahibi, görünmeyen, zor zamanlarda müdahale eden, uzun vadeli stratejik planlar çizen” şeklinde bir derin devlet mitosu var. Bunu düşününce evvela insan sevk ve idaresinin ne kadar zor olduğu geliyor aklıma. Kurumlar ve onların kültürleri o kadar zor inşa oluyor ve her türlü ritüele, kutsamaya, kamuoyu baskısına ve sosyolojik etmene rağmen o kadar kolay bozulabiliyorken, zahirde hiçbir kurumsallığı olmayan böyle bir yapının bir arkadaş grubu çevresinde gelişse bile kalıcı, geniş ve detaylı bir şekilde tesis edilip sürdürülebilmesi imkansız gibi. Her an her yerde hazır, her konuya hakim, sapmaları anında cezalandıran, bu sayede kendisini hep arzu ettiği rayda tutan bir yapı… Bunu sürdürecek olanlar insanlardır, “nasıl sürdürülür?” sorusuna cevap arayan insanın hele biraz tecrübesi varsa imkansız demesi gerekir. Zira böyle bir yapı ortaya çıksa bile, çok geçmeden birinci paragraftaki çetelere dönüşecektir, dönüşmemesi için bir sebep yoktur; dönüşmesini sağlayacak çok etken vardır.

Üçüncü olarak devletlerin doğası gereği “gizli” yürüttükleri işler vardır ki diplomasi ile istihbarat bu alana girer. Bu da “derin” bir iştir, ancak yalnızca kamuoyundan gizlendiği için öyledir; devlet iç işleyişinde bunların kaydını tutar, ortada zahir devletin işleyişinden farklı, gizli yahut ona mugayir bir hareket yoktur. Buna derin devlet demek mümkün, ancak insanların mistisize ettiği bu değildir.

Bu üçünün ötesinde, ben her şeye rağmen gerçekten bir “derin devlet” olduğunu düşünüyorum. Bu derin devlet, fakat, insanlardan oluşmuyor. “Emergent” bir olgu olarak çıkıyor: Devleti oluşturan insanların kolektif bilinci ve bilinçaltı, hiçbir emir-komuta zincirine ihtiyaç duymadan, gizli kapaklı ve mistik örgütlenmelere girişmeden belli reaksiyonları verdirme kudretini haizdir. Hofstede’nin basit usulde tarif ettiği gibi, bireyin zihni evrensel ve kültürel katmanlar üzerine çok küçük bir özgün birey katmanı piramidiyle formatlanır. Yani en altta en basit ancak en geniş ve etkili evrensel vardır: Bütün insanlarla paylaştığımız kodlar; genlerimizin bizi zorladığı kodlar, insan olmanın gereği olan kodlar. Sonra kültürel kodlar gelir, bu kodlar “istendik”i belirler, zihnimiz ve davranışlarımız üzerinde etki sahibidir. Son olarak bireyin kendi özgünlüğü rol oynar, bu da “istenen”dir; bireyin zihni ve davranışları hep “istendik ve istenen” ikiliğinde bileşke değer olarak ortaya çıkar.

Kültürün özellikleri ve bu özellikleri paylaşan insanların etkileşiminin yarattığı kolektif bilinç, hem tek tek bireylerin davranışları üzerinde etkili ve belirleyicidir, hem de toplamın yarattığı bileşke, tek tek insanların şuurlu tercihleri olmasa bile “akıllı bir tasarım” varmışçasına bir yola doğru sevk eder. Nasıl tek tek karıncalar akılsız ve büyük plan yapma kapasitesinden yoksun canlılarken, binlerce karıncanın birbiriyle küçük etkileşimi koloninin tek bir zihinmişçesine hareket etmesine neden oluyorsa, derin devlet de böyledir. Devlet adamlarının yetişme tarzı ve kültürleri, hem ulusal kültürün özellikleri, hem de bu adamlar toplumun belli bir tabakasından, kesiminden seçiliyorsa o grubun özellikleri, derin devletin mahiyetini belirler.

Bir şehirde trafik sorununun ne kadar yaşanacağını şehir planlaması kadar sürücülerin kültürel özellikleri de belirler. Kültürel özellikler sürücüleri saygısız ve bencil yapıyorsa, kuralları zaman ve mekana göre esnetilebilir sayıyorsa, mesela, altyapı müsait olsa bile trafik sorunu yaşanmaya başlar. Fakat tersi ise, altyapının yetersiz kaldığı anlarda dahi, hiçbir müdahale olmadan sürücülerin tek tek tercihleri toplamda trafik yoğunluğunun azalmasını sağlar. Bunu yöneten kimse yoktur, yönetmek de imkansızdır; sürücülerin yukarıda ifade edilen katmanlardan oluşan bilinçlerinin yaptığı küçük tercihler birbirleriyle etkileşime girerek trafikte kaos yahut çözüm yaratan bir kolektif bilinç ortaya çıkarır.

Son olarak eklemek gerekir ki kaos yahut “kalabalık” anlarında insanların insiyakları, içgüdüleri ortaya çıkar. Onlara göre hareket ederler; kültürün en belirleyici olduğu anlar bunlardır.

Şu halde evet, derin devlet var ve tam olarak bu yüzden kaygılıyım. Devletin reflekslerini, reaksiyonlarını, uzun vadeli gidişatını belirleyen kültür, çok kötü bir kültür. Toplumun en kötülerini devlet adamı yapıyoruz. Hiç “farklılık” görmeyenleri, çocukluğu şiddetle geçenleri, bozuk psikolojili insanları, kıskanç ve tatminsiz insanları, görgüsüz insanları, yükselebilmek için dalkavukluğu “sevimsiz bir zorunluluk” bile değil, epey etkili bir araç olarak gören omurgasız insanları, hırsızlığa yatkın insanları siyaset ve bürokrasi yoluyla devlet adamı yapıyoruz. Parkinson kararlar alınırken oda sıcaklığının bile devlet gidişatında etkili olabileceğini söylüyordu, çok daha etkili olacağını bildiğimiz kültürü gündeme alarak baktığımızda vaziyet korkunç değil mi?


M. Bahadırhan Dinçaslan

NELER SÖYLENDİ?
@
M. Bahadırhan Dinçaslan

M. Bahadırhan Dinçaslan

DİĞER YAZILARI TamgaTürk'ün Kısa Öyküsü 20-10-2021 11:25 Aydınlanma'nın Fosseptiği 10-10-2021 13:51 Alp Er Tunga'nın Mezarını Bulmak ya da Bulamamak 05-10-2021 12:12 Senin Fikrinin Ne Önemi Var Vasat Herif yahut Ajdar Problemi 30-09-2021 12:33 Post-AKP Dönemine Milliyetçiliği Hazırlamak - II 29-09-2021 11:25 Post-AKP Dönemine Milliyetçiliği Hazırlamak 26-09-2021 11:23 Türk Milliyetçiliğinin Sahipliği Kavgası: Hudutsuz Namussuzlar 05-09-2021 13:39 Bir Komplo Teorisi: LGBT Kampanyasının Ekonomisi 27-08-2021 11:58 Afgan Anayasası Nasıl İflas Etti? 16-08-2021 14:24 Taş Kesilmek: Bir Savruk Hasbıhal 09-08-2021 11:05 Türk Milliyetçiliğinin 7 Temel Meselesi 27-07-2021 12:04 Derin Devlet Meselesine Farklı Bir Bakış 16-07-2021 11:39 Şort Giydi Diye Ağlatılan Kız ve Davarlar 06-07-2021 13:27 Türk Aile Yapısı ve Anonimleştiren Cemaat 02-07-2021 14:31 Sokakta Köpek Olmaması Gerektiğini Bilallere Anlatmak 30-06-2021 19:13 Kutsallar ve Domuzlar: İslamcılığın Sekülerleşmesi 28-06-2021 11:29 Milli Şairimiz Kimdir? 21-06-2021 23:38 Sen Hiç Milliyetçiye Benzemiyorsun 09-06-2021 20:48 Yakın Dosta Kredi Çekmek: Yalnızlar Ülkesi Türkiye 07-06-2021 01:25 Batı’yı Aydınlatmak: Yeliz’in Dedesi ve Erbaş’ın Zırvaları 04-06-2021 12:23 Faydalı Kilisenin Papazından 7 Ölümsüz Oyun Önerisi 24-05-2021 14:37 Sorusuz Bir Toplum: Kadim Cevaplarla Yetinmek 23-05-2021 14:30 Muhaliflerin Ümidini Baltalamak – Bir Seküler Günah 11-05-2021 12:38 Neden Milliyetçiyiz – Bir Nutuk Taslağı 02-05-2021 16:10 Türk Usulü İslam Arayışına Dair Birkaç Not 29-04-2021 01:31 Faydalı Kilisenin Papazından Mitoloji Kitapları Seçkisi 20-04-2021 22:51 12 Nisan Şakası(!) ve Mizah Üzerine 12-04-2021 21:49 Türk Esirlerine Yardım Eden Bir Uygur'un Düşündürdükleri 04-04-2021 23:44 İbne LGBT Olunca 29-03-2021 16:53 Milliyetçi Siyasetin Geleceği: Özdağ ve Kuracağı Parti 21-03-2021 00:01 Büyük Adam Yaratamamak: Neden Bu Haldeyiz? 12-03-2021 15:32 Azgın Milliyetçilik: İnfial Yaratan Şiddet Olayları ve Milliyetçilik İlişkisi 07-03-2021 14:34 Eyam’dan Eyyamcılığa: Salgın Tedbirlerinin Bitmesi Gerekliliğine Dair 05-03-2021 12:43 Trrrummm Tiki Tak - Makinalaşmak: İnternet Çağının Hafızasız Yığınları 28-02-2021 19:39 Bir Kitap Nasıl Basılıyor? 19-02-2021 20:55 Şeriatçılar Ay'a Gidebilir mi? 15-02-2021 14:26 Samimi İslamcılar ve Yapmacık Muhalifler: Bir Eleştiri Yazısı 11-02-2021 14:12 Boğaziçi Olayları ve Makul Vatandaş: Ya-Ya Kamplarına Mecbur Muyuz? 08-02-2021 02:51 Bir Polis Yazısı 03-02-2021 22:49 Turan Hayal Midir - II 24-01-2021 23:53 Qanon: Bir Siber-Kültün Portresi 22-01-2021 01:39 Şimşirgil'in Cevabına Cevap 17-01-2021 15:39 Sosyal Medya: İnternetin Poposunun Rengi 10-01-2021 16:40 ABD'den Türkiye'ye İki Kamplı Siyaset 08-01-2021 11:37 Sümüklü Sıpalar ve Medya Sansürü 06-01-2021 16:33 Teröristsin Teröristim Terörist 05-01-2021 21:03 Nazım Dişe Dokunur mu IV: Şiir İnsanların Umrundayken 28-12-2020 10:37 Bayburt’un Acı Serencamı – Türk Kültüründe İçkinin Yeri ve Önemi 23-12-2020 21:23 Türk Milliyetçiliği Gözünden Mevlana 22-12-2020 11:10 Kuzgun - The Raven 20-12-2020 02:56 7 Güzel Ressam 13-12-2020 01:14 Türk Edebiyatı mı Türkçe Edebiyat mı? 10-12-2020 15:20 Türk Milliyetçileri Kime Oy Verecek? 09-12-2020 13:06 Nazım Dişe Dokunur mu III: Bohemya’dan Bürokrasiye 09-12-2020 00:47 Nazım Dişe Dokunur mu II: Alt-Kültürün İçyüzü 06-12-2020 18:55 Nazım Dişe Dokunur mu I: Şiir Nasıl Gözden Düştü? 05-12-2020 15:31 Mustafa Öztürk'le Dayanışma: Rafızi Olma Hürriyeti 03-12-2020 16:20 Etimoloji: Mihrap, Feriştah, Kalak, Gerekmek 27-11-2020 12:37 CHP’den Atsız Parkı yahut Alevilik Ali’yi Sevmekse Biz de Aleviyiz 19-11-2020 15:34 İyi Şiir Üzerine 17-11-2020 15:51 Batı'ya Ağıt 15-11-2020 23:01 Azerbaycan Sahada Kazandı – Masada Kaybetti – mi? 11-11-2020 13:42 Onlar Kalabalık, Biz Yükseğiz - II 09-11-2020 13:32 Karabağ'dan Turancılık Dersleri 08-11-2020 18:46 Onlar Kalabalık, Biz Yükseğiz - I 04-11-2020 21:17 Eşit Değiliz: Demokrasi ve Alt-İnsana Dair 02-11-2020 14:29 İfade Özgürlüğü: Karikatür Çizme Hürriyetine Dair 27-10-2020 15:08 Alt-İnsanın Müziği: Rap 23-10-2020 12:38 Türk Milliyetçilerini Bekleyen Kavga 18-10-2020 23:58 Anayasa Mahkemesi Tartışmasından Kadir Şeker’e: Devlet Kabadayılığı 14-10-2020 12:36 Etkili Hitabet Sözlüğü IV – Türkçenin Sırları 09-10-2020 11:53 Türk’ü Teoriye Hapsetmek 06-10-2020 13:55 Türk Milliyetçileri Neden Dağınık 29-09-2020 13:22 Etkili Hitabet Sözlüğü III – Etkileyici Metin Örnekleri 28-09-2020 12:39 Etkili Hitabet Sözlüğü II – Retoriğin Teorisi 24-09-2020 11:22 Etkili Hitabet Sözlüğü I – Retoriğin Sırları 22-09-2020 11:52 Mitolojiden Beslenmek: Arthur mu, Beyrek mi? 21-09-2020 10:52 Ne Gereği Var Gülüşü 17-09-2020 12:44 Dini Çıkarırsan Geriye Ne Kalır? 16-09-2020 10:35 Koydu, Koyduk, Koyarız: Koyunların Milliyetçiliği 15-09-2020 11:13 Elini Sallasan Elli Hassasiyet 14-09-2020 14:35 Türk Kaşarı: Halkımızın Bir Bölümünün Değerleri 07-09-2020 14:02 Köpekbalıklarının Türkiye'si 31-08-2020 13:05 Ölüm Orucu: Devletin Temelinde Bir Dinamit 30-08-2020 00:00 Dış Türklere Rağmen: Turancılığın Zırvaları(!) 27-08-2020 14:36 Türk Milliyetçisi Nasıl Bir Demokrasi İster? 23-08-2020 17:53 Örs, Çekiç, Kılıç: Rock ve Siyaset 17-08-2020 15:52 Hasbıhal XI: İngiliz-Amerikan Şiirlerinden Seçmeler 13-08-2020 23:11 Bedevinin Şerrinden Atatürk’e Sığınmak 04-08-2020 16:58 Hasbıhal X: Coleridge ve Kubilay 30-07-2020 00:40 Dosya: Gençler Dinden Neden/Nasıl Çıkıyor? 28-07-2020 18:17 AKP'yi Alkışlayarak Yıkmak 14-07-2020 14:47 Microtargeting: Kapıda Bekleyen Devrim 08-07-2020 15:54 Türk Milliyetçiliğinin Ekonomi-Politiği: İnsan Fıtratı ve Orta Sınıf 06-07-2020 15:58 Ziya Selçuk’a Kapalı Mektup 24-06-2020 22:26 Haydi Irkçılık Yapalım 21-06-2020 17:04 Muhalif Mevzilerde Canavarlaşma Problemi 16-06-2020 23:26 Faydalı Kilisenin Papazından 20 Makale Önerisi 14-06-2020 15:13 Zihin Jimnastiği: Polonya Türkiye Hattı 08-06-2020 20:58 Türk Kime Denir 27-05-2020 19:54 Bella'nın Kısa Donu 22-05-2020 21:02 Barnabas İncili: Bir Zırvanın Anatomisi 19-05-2020 20:21 Benim Seküler Milliyetçi Kardeşim… La Tahzen! Ve Düşmanım: Hele Bir Oku… 20-04-2020 20:23 20 Yaş İhtiyarları ve 30 Yaş Gençleri 16-04-2020 19:08 Sinanoğlu: Eternal Sunshine of the Spotless Türkçe 14-04-2020 18:33 Salgın ve Ekonomi: Kara Vebadan Sonra 12-04-2020 20:15 Türkçülüğün Farzı: Zengin Olmak 02-04-2020 21:26 Turan Hayal midir? 26-03-2020 15:25 Rus Gribinden Çin Virüsüne: Salgınlar ve Toplum 23-03-2020 14:28 Seküler Milliyetçilik: Bizimkisi Bir Aşk Hikayesi 19-03-2020 19:59 Korona Salgını ve Milliyetçilik 17-03-2020 20:55 Siyaset ve Ahlak: Mülahazalar, Gözlemler ve Beddua 11-03-2020 20:17 Türkçü Feminizm: Başörtüsü Tartışmaları ve Birtakım Öneriler 02-03-2020 20:19 Şehitlerin Ardından Gülenlere Dair Küfür İçermeyen Bir Yazı 01-03-2020 18:17 Vahşi Doğu’nun Kovboyu: Kadir Şeker 12-02-2020 19:58 Sosyal Medyanın Korona Virüsü: İlginç Bilgi 09-02-2020 20:00 Türk Milliyetçiliğinin Ekonomi Politiği – Çare Kapitalizm 02-02-2020 15:53 Devlet Fetişi ve Deprem 26-01-2020 20:02 Gidecekler… Ya Sonra? 21-01-2020 20:39 Din mi Kültürü Etkiler, Kültür mü Dini Etkiler? 16-01-2020 14:43 İki Parti Kıskacında Milliyetçiliğin Geleceği 15-01-2020 19:58 Bozkır Hikayeleri: Türk Çocuğuna Bir Hediye 13-01-2020 14:24 Erkeklerin Aşk Acısı ve Bir Kadın Olarak Milliyetçilik 10-01-2020 18:00 Türk Ocağı’nda İncir Ağacı 03-01-2020 22:52 Yerli Otomobilin Gözleri 28-12-2019 19:57 Kutsal Kitabın Stratejisi – Tapınakçı Altınları 26-12-2019 15:09 Mansur Başkana Bir Ankaralı Mektubu 23-12-2019 14:27 Bizden Neden Bir Halt Olmaz 18-12-2019 20:14 Samimiyetinizi Seveyim 17-12-2019 19:59 Britanya Seçimleri: Yeni Sağ-Sol Savaşı 13-12-2019 23:54 İntihar Ediyorum – Lütfen Bu Yazıyı Okuyun 09-12-2019 18:30 Ali Babacan Ne Dedi 26-11-2019 23:32 Dinin Adamından Uzak Dur 25-11-2019 17:59 Milliyetçileri Silahlandırmak 18-11-2019 18:23 10 Kasım'da Dikilmek 11-11-2019 15:55 Medeniyet Fay Hattına Kurulur 04-11-2019 17:59 İmamoğlu ve Yavaş: İki Başkana Dair Bir Analiz 27-10-2019 17:58 İmkansız Muhafazakarlık ve Muhalefet 10-10-2019 15:04 Gönülleri Birleşenlere Bir Davet 10-10-2019 14:56
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA