Zenci Meselesi: Bir Çılgınlığın İştikakı

1999 yılında Washington Belediye Başkanı’nın danışmanı David Howard, bütçe görüşmeleri esnasında İngilizce niggardly ifadesini kullanmıştı. Bu sözcüğü ABD’de zencileri aşağılamak için kullanılan nigger sözcüğüne benzeten kamuoyu büyük tepki göstermiş ve Howard istifa etmek zorunda kalmıştı. İki sözcüğün birbirleriyle hiç alakaları yok, fakat Howard tepki gördü ve “Afrikalı Amerikalıları anlıyorum” nevinden bir açıklama yapmak zorunda kaldı. Pagan çağlarımızda tabu sözcükleri kullananlar öldürülüyor yahut kendilerini öldürmeleri bekleniyordu – bununla karşılaştırınca epey gelişme kat etmişiz diyebiliriz, yalnızca istifa ve sözlü linç ile iktifa edilmiş.

Sözcük tabuları hemen bütün kültürlerde var. Mesela eski Türkler sözcüğün ad olduğu ruhu çağırdığına inanırlardı. Bu yüzden sesli söylemek anlamına gelen “okumak”, aynı zamanda “çağırmak” demektir; bu yüzden “meydan okuruz” yahut Anadolu’da düğünlerde davetiye yerine “okuntu” dağıtırız. En kutsal ve güçlü ruhlardan birine sahip olan börünün adını okumak bu yüzden pek istenmezdi. Onun yerine kurt dediler, meyvelere dadanan, ruhundan pek zarar beklemeyeceğimiz larvanın adı. Fakat bir süre sonra kurt da börü ile aynı anlama gelince, Farsça “canlı” anlamına gelen can-aver dediler; yani hayvan – ama “the hayvan.” Canavar bugün Türkçede oldukça olumsuz bir anlam ifade ediyor, tam olarak bu yüzden. Nasıl cin demek yerine üç harfli demeyi tercih ediyorsak, büyük ve tehlikeli ruhların adını anmaktan imtina ediyoruz. 

Birçok din bazı ifadeleri tabulaştırır ki inananları terbiye edebilsin, üzerlerinde bir tahakküm kurabilsin. Yahudi tanrısının adı ancak belli bir günde, en yüksek rahip tarafından sesli söylenir; başka zamanlarda ona Adonay yani efendi yahut HaŞem yani “isim” denir. Peygamberliğin bir meslek olduğu ve ayrıcalık bahşettiği, ruhban sınıfının iktidarının tesis edildiği erken dönem Yahudilikte bu, kitleler üzerindeki psikolojik tahakkümün bir aletidir. Adını bile söyleyemediğin bir tanrı var, o tanrı kaderini elinde tutuyor, sana kötülük edebilir yahut seni ödüllendirebilir ve onunla görüşmesine izin verilen bir avuç ayrıcalıklı insan var. Onlara itaat etmelisin ki kafana yıldırım yemeyesin. 

Woke dini de benzer tabular yaratıyor. Ülkemizde en yaygını, mesela, feministlerin “bayan değil kadın” diye tutturmaları. Esasen anlaşılabilecek, mantıklı bir yerden doğdu. İnsanlar erkek tuvaletinin yanına “bayan tuvaleti” koyuyorlardı. Kadın demek ayıptır gibi zımni bir hüküm bu tercihte kendini gösteriyordu. Kadın demek, dolayısıyla kadın olmak ayıp değildir çıkışı için “bayan değil kadın” bir slogan oldu. Ancak şimdilerde sanki bayan sözcüğü kadınları aşağılayan bir n-word imişçesine tepki gösteriyorlar. Halbuki bayan, aynı bay gibi bir honorifiktir. Bence sorunlu ve sevimsiz bir honorifik bu arada; Türkçe honorifikler ve asalet unvanları ismi takip ederler ve bunun üzerinden epey ciddi tahlil yapabilirsiniz: Farslar, mesela, eskiden Şah İsmail, Şah Abbas derlerdi ama sonraları Nadir Şah, Rıza Şah demeye başladılar. Bu, Türk usulüdür – Oğuz Han, Bilge Kağan gibi. Türkçede bir honorifik ismin başına geliyorsa honorifik olma özelliğini yitirir ve sıfata dönüşür: Han Tengri yahut Han Altay ifadelerindeki Han, asalet unvanı yahut honorifik değildir, onların “Han gibi büyük” yahut “en büyük” olduğunu ifade ederler. Tam olarak bu yüzden, mesela, Tolkien “öz İngilizce” konuşturduğu Rohanlılara “Theoden Kral” dedirtir, zira Normanlar gelmeden evvel İngilizcede de honorifikler ve unvanlar ismi takip ederdi. Avrupa dillerini taklit eden bay ve bayan türetmesine bu yüzden karşıyım, epey Türkane bir yapıyı bozuyorlar. Ancak honorifik kullanmak yanlış değildir; yolda cüzdanını düşüren bir kadın görüp uyarmak isterseniz “pardon kadın, cüzdanınız düştü” demezsiniz. Meşrebinize göre pardon bayan/hanımefendi/yenge/abla/teyze dersiniz. 

Bu dinin yarattığı bir diğer tabu da Türkçeye mahsus olarak zenci kelimesi oldu. Üstelik yalnız dinlerdeki tabulaştırma ve onun üzerinden terbiye etme zaruretinden ötürü değil. Zavallı, kimliksiz, meşrepsiz Türklerimiz kendilerini Amerikalı gibi hissedebilsinler diye. Dindaşlarının ABD’de yaşayan kesimi, n-word tabusu üzerinden çok insanı güdebiliyor, linç edebiliyor, bu sayede dinlerini pekiştirebiliyorlar. Fakat bizim Türklerimiz yapamıyor – ne kadar acı! Dublaj Türkçesinin ilhamıyla zenciyi n-worde çeviriverdiler. Halbuki, mesela, n-word karşılığı yaygın bir aşağılama sözcüğümüzün olmamasından gurur duymayı seçebilirlerdi; dublaj yaparken nigga ifadesini ancak sıradan bir sözcükle, siyah anlamına gelen zenciyle karşılayabildik. Fakat din böyledir; dindaşlarından geri kalmamak için zenci sözcüğüne olumsuz bir anlam yükleyip kullananı linç etmeye başladılar. (Dublajdan duyduğu tanrı sözcüğünü Hıristiyanlar kullanıyor zanneden geri zekalılarla ne kadar benziyorlar değil mi?) 

Esasen rasyonel zeminden argümanlar türetebiliriz. Mesela İngilizcede blue, mavi anlamına geldiği kadar mahzun anlamına da gelir. Oysa mavi, yani gök rengi Türklerde kutsaldır. Bizim kutsal rengimize nasıl olumsuz anlam takarsınız diyerek mahzun anlamında blue kullanan, mesela meşhur şarkıda “She sure is happy / I sure am blue” diyen insanları linç mi edelim? Yahut “İsevi” ifadesi Pakistan’da ciddi bir hakarettir. Hikayesi de ilginç: Hindistan’da yaygın bir şekilde Hıristiyan olan Çuhra kastı, aşağı kabul edilen kastlardan. Genellikle temizlikçilik ve çöpçülük yapıyorlar. Bu yüzden temizlikçi, kirli iş yapan, çöpçü anlamı kazanıyor. Pakistan’da birisi diğerine İsevi diyorsa, “seni çöpçü seni!” demiş oluyor. Şimdi İsevi ifadesi Pakistan’da hakarettir diye biz kullanmayalım mı? Zenci gibi zorlama da değil bakınız, birebir aynı kelime!

Fakat böyle argümanlar üretmeye gerek yok, zira her ne kadar böyle kesin ve geniş hükümler vermekten kaçınsam da, su yüz derecede kaynar nevinden bir tespit olduğu için söyleyebiliyorum, zenci ifadesinden rahatsız olan hele bu yüzden tepki gösteren herkes istisnasız akılsızdır. Akılsız insanların bizi gütmesine izin vermeyeceğiz. Zenci kelimesi yalnız deri rengini ifade eder, başka bir anlamı yoktur: Çünkü ayrımcılıktan asla hazzetmeyen atalarımız deri, saç, göz rengi ayırt etmeksizin bütün fenotiplerden insanları köleleştirdiler, bir kesime mahsus bırakmadılar. (Bu arada, doğrudan köle anlamına gelen İngilizce slave ve bir etnik grubu belirten slav arasında etimolojik ilişki vardır ancak nedense bu mesele üzerinde tepinmezler, ilginç.)

Gelelim TamgaTürk’ün tepki toplayan “İmamoğlu zenci çocukla 23 Nisan kutladı” haberine. Bakınız, TamgaTürk Türkiye’nin yegane anti-woke yayın organı. Her yere zenci, eşcinsel, transeksüel vb. koyma şebekliğine karşıyız ve üstelik bunun o insanlara hakaret olduğunu düşünüyoruz. İmamoğlu’nun Almanlarla flörtten sonra böyle bir fotoğraf vermesi mesajdır. “Ben de sizin dininize iman ettim, bakın buldum bir zenci çocuk, fotoğraf paylaşıyorum” demektir. Sonradan yapılan açıklamaların yalan olduğunu bilecek kadar siyasette yer aldım. O fotoğraf, mesaj olsun diye paylaşıldı ve TamgaTürk bunu haberleştirdi. Zenci sözcüğünün ırkçı bir ifade olduğuna dair aptalca kanaat olmasa, haberde hiçbir sorun yok: Yalnız bilgi var. Çocuğu hedef göstermiş de değiliz – haber İmamoğlu ile ilgili. Belki başlığın altına İmamoğlu da her halta zenci karıştırma dinine uydu gibisinden bir açıklama koyulabilirdi, kabul edebileceğim tek eleştiri bu. 

Arzu ediyorlar ki, dinlerinin tabusunu delen herkesi mimlesinler ve keyiflerince linç etsinler. Fırat Çakıroğlu'nu hedef gösteren Kampüs Cadıları yahut Koç Üniversitesi'nde taciz mağduru bir öğrenciyi faşist diye mimleyip yok etmeye kalkışanlar gibi. Bunun karşısında duracağız ve istediğimiz kelimeleri istediğimiz kadar ve istediğimiz yerde kullanacağız ki meydan bulamasınlar.

Yoksa, insanlar birtakım sakallılara Allah’la bizzat görüşen, depremi kovalayan, Azrail’i döven gavs diyorlar. Biz onlara “elebaşı” diyoruz. Onlara pabuç bırakmazken cılız sesleri ve fersiz gözleriyle “sen nasıl zenci dersin!” diyen aptallara boyun eğecek değiliz. Vaktiyle Yahudi bir şairin dediği gibi, gelip şu helaldir bu haramdır diyenlere boyun eğmeyiz, eğecek olsak Tubba’ya boyun eğerdik. 

Bahadırhan Dinçaslan