M. Bahadırhan Dinçaslan
Giriş Tarihi : 23-05-2021 14:30

Sorusuz Bir Toplum: Kadim Cevaplarla Yetinmek

Kıymetli hocam İskender Öksüz bir yazı yazdı, “Vaaz Verenler ve Soru Soranlar”; soruları olmayan bir toplum olduğumuza dikkat çekti. Bu konuda epeydir sohbet ederiz ve “Ignoramus” devrimini ondan öğrendim. Zihin dünyamda bu meseleye kafa yorarken ben de geçenlerde fark ettim ki, erişimime açık olan Türk müellifli makale ve tezlerin hemen hepsi ya derleme, ya karşılaştırma yahut benzer içeriklerden ibaretti. Çok az makalede gereksiz formalitelerle uğraşmayıp soru soran ve akademi-içi kaygıları gözetmeden hakikati bulmak adına çaba sarf ederek kalem oynatan akademisyen görüyordum.

Bunu Türk akademisyenlerin daha akılsız yahut donuk zekalı olmalarına bağlamıyorum. Hayır, akademinin mevcut yapısına bağlıyorum. Akademiye girmek ve varlığınızı sürdürmek doğru sorular sormanıza bağlı değilse, doğal seleksiyon bu özellikle uğraşmaz. Bu özelliği geliştirmek için bir neden yoktur – ancak belli formaliteleri yerine getirdikten sonra makamını ve geçimini garantiye almış bir akademisyen, içinde enerji kaldıysa, soru sormaya ve ufuk açıcı cevaplar bulmaya başlayabilir. Daha önceleri bu arayışa giren genç akademisyenlerin çoğu hocalarının duvarlarına toslayacaktır.

Çocukken böyle değildik oysa – çocuklar doğaları gereği sürekli soru sorarlar. İlk sorularını, hatta, muhtemelen burunları ve elleriyle sorarlar: Dokunduğum annem midir? Bu onun kokusu mudur? Çocuk beyni sürekli soru sormaya programlanmıştır; çocuklar soru sorarlar, hayal kurarlar ve teyit ararlar. Bu hayal yetenekleri, mesela, muhtemelen evrimde avantaj kazandırıyordur: Bu sayede tecrübe etmelerine gerek kalmadan önceki nesillerin tecrübelerini edinmeleri mümkün olur. Hayallerindeki senaryoyu “büyükler”e sorduklarında aldıkları cevaplar bir tecrübe aktarımı içerir; aynı zamanda çocuğun beynini düzenli olarak formatlar. Bu cevaplara göre çocuk ya tecrübelerle pekiştirilmiş bir pragmatizm ve isabetlilikle sormaya ve artık “hipotez” olabilecek “rasyonel hayaller” kurmaya devam eder, yahut tatmin olur ve bırakır.

Pekala neden sorusuz bir milletiz? Öksüz’le bu meseleyi konuştuğumuzda “sağı, solu yok, her yerde bu hakim” demişti, yazıda da bunu vurguluyor zaten. Ben “sorunumuz Türk olmak” dediğimde ise kızdı, şaka yollu dahi olsa Türklere hakaret ettirmiyor. Fakat bu hususta ısrarcıyım: Soru soramamamızın sebebi Türklüğümüzdür. Ülkeye hakim olan kültürdür; üstelik bu kültürün alt şubeleri büyük oranda erimiş, yok olmuş halde. Elit yok, şehirli yok, ilginç ve “müspet” alt-kültür grupları yok denecek kadar az. 100 yıl önce soru soran okumuşumuz daha fazlaydı, git gide azalmasının sebebi bir vasatta tektipleşen kültürümüzdür.

Çocuk meselesini özellikle açtım – Türklerin çocuk yetiştirme tarzlarının çok kusurlu olduğunu düşünüyorum. Stanley Coopersmith öz-saygı (self-esteem) üzerine meşhur tezlerini ortaya atarken evvela bunun çocuklardaki temellerine eğilmiş. 4 önemli kategoride dört soruya verilen cevapların sağlıklı bir öz-saygıya sahip çocuk gelişimi için işaretçi olduğunu söylemiş:

Önem: Birisi için önemli miyim?

Yeterlik: Bir işte iyi miyim?

Güç: Dünyamı etkileyebilir miyim?

Erdem: İyi bir insan mıyım?

Çocukların çocukluk ve ergenlik çağlarında bu soruya verdikleri cevaplar bileşke olarak sonraki dönemlerinde öz-saygı sahibi olup olmayacaklarını belirliyor. Türkiye’de “beyaz” aileler çocuklarının bu soruya “evet” cevabı vermesi için ellerinden geleni yaparlar ancak cevabın gerçekten evet olmasını umursamazlar. Yani çocuk ailesinin gözünde dünyanın merkezidir, her işte iyidir, her istediği yerine getirilir ve dünyalar tatlısıdır. Fakat çocuk o fanustan çıkar çıkmaz bunların yanlışlandığını görür: Herhangi biridir, matematiği zannettiğinden zayıftır, hemen her meselede yalnız “maruz kalır” ve bununla baş etmek için yaptığı ahlaksızlıkları maskelese de içten içe haset dolu bir insan haline geldiğini kendisi bilir. Bu yüzden yetişkin olduklarında öz-saygıları yoktur, zira bu soruların cevabının doğruluğunu neye göre ölçecekleri onlara öğretilmemiştir, yalnızca “önemlisin, iyisin, hoşsun” demek yeterli görülmüştür.

Üstelik bu iş ailelerde de bitmez, Jock Wong, Child-raising Values and Practices: Looking from the Inside başlıklı makalesinde ailelerin yanında bizzat dilin ve sonra kültürün de etkili olduğuna isabetle dikkat çekiyor. Öyle ya, sözgelimi aile çocuğa aksi istikamette bir eğitim de verse, mesela dildeki deyimler onu etkileyecektir: Elle gelen düğün bayram ise, çocuk kalabalığa karışarak anonimliğin rahatlığına sığınmayı tercih edecektir. El etek öpmekten dudak aşınmıyorsa, çocuğa dik durmayı öğretseniz de dalkavuk olmayı seçebilir. Yalan söylemek, ahlaksızlık, yolsuzluk vs. bütün çocukluğu ve gençliği boyunca televizyondan izlediği siyasilerin ancak ödüllendirilmesiyle sonuçlanıyorsa, bu hakim kültür çocuğu buna itecektir.

Bütün dinler soru sorma meselesinde sorunludurlar; vaktiyle sorulmuş soruların cevaplarını aktarmayı tercih ederler; yeni sorular dinler için sevimsizdir. Tanrının gözü, kulağı yahut istiva etmesi gibi Kuran’da geçen kavramları sorarsanız, mesela, Maliki gibi mezhep imamları sizi azarlayıp kovarlar. “İdrak-i meali bu küçük akla gerekmez / Zira bu terazi bu kadar sıkleti çekmez” ifadesi bütün dinlerin yaklaşımının özüdür. Fakat dinlerin kültürü etkileyen özellikleri, en azından din-dışı alanlarda soru sormak için gereken cesaret miktarını da belirler: Tanrının oğlunun “senin için” kurban edildiğini düşünüyorsan kendini biraz daha özel ve önemli hissedersin, cesaret etmen daha kolaydır. Tanrının bir başkasının yüzü suyu hürmetine seni yarattığını düşünüyorsan, bu çok daha zorlaşır.

Beyaz ailelerden uzaklaşıp kırsal-geleneksel ailelere geldiğimizde tablo daha da vahim, bunu da eklemek gerekiyor. Bu ailelerin çocukları önemli hissetmiyorlar, sürekli aşağılanıyorlar, sürekli sınırlanıyorlar ve erdem namına “büyüğe saygı ve itaat” dışında hiçbir eğitimden geçmiyorlar. Şu halde manzara bu: Bir yanda el bebek gül bebek yetişirken ölçünün ne olduğuna dair bilgilenmemiş, bu yüzden öz-saygısını sürekli konfor alanında kalarak koruyabilen yahut koruyamadığı için silikleşen, durgunlaşan çocuklar, diğer yanda ezilmiş, birey kimliği oluşmamış bir “ünite”den ibaret çocuklar. Bunlardan ilki için soruların cevapları konfor alanındadır, kendisindedir. Cevap aramaya ihtiyaç duymaz. Diğeri içinse “soru sorma!” emri izini bırakmıştır, kadim cevaplar anne-babasından gördüğü üzere yeterlidir, yeni sorular sormak “icat çıkarmak”tır, “eski köye yeni adet”tir. Kadim ne ola ki? “Kadim odur ki, evvelini bilir kimse olmaya.”

Şu halde Türkiye’ye bakınca soru sormayı engelleyen yığınla unsur görüyorum. Çocuklarımızı kötü yetiştiriyoruz; soru sorma kurumlarımız olan siyaset ve akademi dahi, soru sormayı, cevap aramayı değil, kadim cevaplarla yetinmeyi özendiriyor, seçiyor, ödüllendiriyor. Kültürümüz bu yönde – elini çözen Kurtkayalar yahut aklına zafer payını getirmeden memleket yoluna kurban olanlar, soru soran, cevap arayan, kuşkucu, meydan okuyucu ve rekabetçi bir ortam yaratamıyorlar. Elbette soru sormamak bazen haslettir, bazen cevaba rağmen hareket etmek de – fakat bunları erdemli kılan da arkasında soru olmasıdır. Cephede şehit olan gencin kudsiyeti, kaçınca canını kurtaracağını bilmesine rağmen orada durmayı seçmesindedir; orada durmaya programlı bir robot olsaydı şehit falan olmazdı.

Hülasa, tespitlerimiz kadar nedeni aramak ve çözüm sunmak da önemli: Evet, soru sormuyoruz. Fakat buna sebep olan nedir? Bir anda mı oldu? Bir süredir mi? Yoksa köklü meselelerimizden biri mi? Ben bu sonuncusu olduğunu düşünüyor ve çözümü Atatürk’ün “yeni sosyete” ifadesinde arıyorum.


M. Bahadırhan Dinçaslan

NELER SÖYLENDİ?
@
M. Bahadırhan Dinçaslan

M. Bahadırhan Dinçaslan

DİĞER YAZILARI Develi Video - AKP'nin En Kötü Taklidi 25-10-2021 11:45 TamgaTürk'ün Kısa Öyküsü 20-10-2021 11:25 Aydınlanma'nın Fosseptiği 10-10-2021 13:51 Alp Er Tunga'nın Mezarını Bulmak ya da Bulamamak 05-10-2021 12:12 Senin Fikrinin Ne Önemi Var Vasat Herif yahut Ajdar Problemi 30-09-2021 12:33 Post-AKP Dönemine Milliyetçiliği Hazırlamak - II 29-09-2021 11:25 Post-AKP Dönemine Milliyetçiliği Hazırlamak 26-09-2021 11:23 Türk Milliyetçiliğinin Sahipliği Kavgası: Hudutsuz Namussuzlar 05-09-2021 13:39 Bir Komplo Teorisi: LGBT Kampanyasının Ekonomisi 27-08-2021 11:58 Afgan Anayasası Nasıl İflas Etti? 16-08-2021 14:24 Taş Kesilmek: Bir Savruk Hasbıhal 09-08-2021 11:05 Türk Milliyetçiliğinin 7 Temel Meselesi 27-07-2021 12:04 Derin Devlet Meselesine Farklı Bir Bakış 16-07-2021 11:39 Şort Giydi Diye Ağlatılan Kız ve Davarlar 06-07-2021 13:27 Türk Aile Yapısı ve Anonimleştiren Cemaat 02-07-2021 14:31 Sokakta Köpek Olmaması Gerektiğini Bilallere Anlatmak 30-06-2021 19:13 Kutsallar ve Domuzlar: İslamcılığın Sekülerleşmesi 28-06-2021 11:29 Milli Şairimiz Kimdir? 21-06-2021 23:38 Sen Hiç Milliyetçiye Benzemiyorsun 09-06-2021 20:48 Yakın Dosta Kredi Çekmek: Yalnızlar Ülkesi Türkiye 07-06-2021 01:25 Batı’yı Aydınlatmak: Yeliz’in Dedesi ve Erbaş’ın Zırvaları 04-06-2021 12:23 Faydalı Kilisenin Papazından 7 Ölümsüz Oyun Önerisi 24-05-2021 14:37 Sorusuz Bir Toplum: Kadim Cevaplarla Yetinmek 23-05-2021 14:30 Muhaliflerin Ümidini Baltalamak – Bir Seküler Günah 11-05-2021 12:38 Neden Milliyetçiyiz – Bir Nutuk Taslağı 02-05-2021 16:10 Türk Usulü İslam Arayışına Dair Birkaç Not 29-04-2021 01:31 Faydalı Kilisenin Papazından Mitoloji Kitapları Seçkisi 20-04-2021 22:51 12 Nisan Şakası(!) ve Mizah Üzerine 12-04-2021 21:49 Türk Esirlerine Yardım Eden Bir Uygur'un Düşündürdükleri 04-04-2021 23:44 İbne LGBT Olunca 29-03-2021 16:53 Milliyetçi Siyasetin Geleceği: Özdağ ve Kuracağı Parti 21-03-2021 00:01 Büyük Adam Yaratamamak: Neden Bu Haldeyiz? 12-03-2021 15:32 Azgın Milliyetçilik: İnfial Yaratan Şiddet Olayları ve Milliyetçilik İlişkisi 07-03-2021 14:34 Eyam’dan Eyyamcılığa: Salgın Tedbirlerinin Bitmesi Gerekliliğine Dair 05-03-2021 12:43 Trrrummm Tiki Tak - Makinalaşmak: İnternet Çağının Hafızasız Yığınları 28-02-2021 19:39 Bir Kitap Nasıl Basılıyor? 19-02-2021 20:55 Şeriatçılar Ay'a Gidebilir mi? 15-02-2021 14:26 Samimi İslamcılar ve Yapmacık Muhalifler: Bir Eleştiri Yazısı 11-02-2021 14:12 Boğaziçi Olayları ve Makul Vatandaş: Ya-Ya Kamplarına Mecbur Muyuz? 08-02-2021 02:51 Bir Polis Yazısı 03-02-2021 22:49 Turan Hayal Midir - II 24-01-2021 23:53 Qanon: Bir Siber-Kültün Portresi 22-01-2021 01:39 Şimşirgil'in Cevabına Cevap 17-01-2021 15:39 Sosyal Medya: İnternetin Poposunun Rengi 10-01-2021 16:40 ABD'den Türkiye'ye İki Kamplı Siyaset 08-01-2021 11:37 Sümüklü Sıpalar ve Medya Sansürü 06-01-2021 16:33 Teröristsin Teröristim Terörist 05-01-2021 21:03 Nazım Dişe Dokunur mu IV: Şiir İnsanların Umrundayken 28-12-2020 10:37 Bayburt’un Acı Serencamı – Türk Kültüründe İçkinin Yeri ve Önemi 23-12-2020 21:23 Türk Milliyetçiliği Gözünden Mevlana 22-12-2020 11:10 Kuzgun - The Raven 20-12-2020 02:56 7 Güzel Ressam 13-12-2020 01:14 Türk Edebiyatı mı Türkçe Edebiyat mı? 10-12-2020 15:20 Türk Milliyetçileri Kime Oy Verecek? 09-12-2020 13:06 Nazım Dişe Dokunur mu III: Bohemya’dan Bürokrasiye 09-12-2020 00:47 Nazım Dişe Dokunur mu II: Alt-Kültürün İçyüzü 06-12-2020 18:55 Nazım Dişe Dokunur mu I: Şiir Nasıl Gözden Düştü? 05-12-2020 15:31 Mustafa Öztürk'le Dayanışma: Rafızi Olma Hürriyeti 03-12-2020 16:20 Etimoloji: Mihrap, Feriştah, Kalak, Gerekmek 27-11-2020 12:37 CHP’den Atsız Parkı yahut Alevilik Ali’yi Sevmekse Biz de Aleviyiz 19-11-2020 15:34 İyi Şiir Üzerine 17-11-2020 15:51 Batı'ya Ağıt 15-11-2020 23:01 Azerbaycan Sahada Kazandı – Masada Kaybetti – mi? 11-11-2020 13:42 Onlar Kalabalık, Biz Yükseğiz - II 09-11-2020 13:32 Karabağ'dan Turancılık Dersleri 08-11-2020 18:46 Onlar Kalabalık, Biz Yükseğiz - I 04-11-2020 21:17 Eşit Değiliz: Demokrasi ve Alt-İnsana Dair 02-11-2020 14:29 İfade Özgürlüğü: Karikatür Çizme Hürriyetine Dair 27-10-2020 15:08 Alt-İnsanın Müziği: Rap 23-10-2020 12:38 Türk Milliyetçilerini Bekleyen Kavga 18-10-2020 23:58 Anayasa Mahkemesi Tartışmasından Kadir Şeker’e: Devlet Kabadayılığı 14-10-2020 12:36 Etkili Hitabet Sözlüğü IV – Türkçenin Sırları 09-10-2020 11:53 Türk’ü Teoriye Hapsetmek 06-10-2020 13:55 Türk Milliyetçileri Neden Dağınık 29-09-2020 13:22 Etkili Hitabet Sözlüğü III – Etkileyici Metin Örnekleri 28-09-2020 12:39 Etkili Hitabet Sözlüğü II – Retoriğin Teorisi 24-09-2020 11:22 Etkili Hitabet Sözlüğü I – Retoriğin Sırları 22-09-2020 11:52 Mitolojiden Beslenmek: Arthur mu, Beyrek mi? 21-09-2020 10:52 Ne Gereği Var Gülüşü 17-09-2020 12:44 Dini Çıkarırsan Geriye Ne Kalır? 16-09-2020 10:35 Koydu, Koyduk, Koyarız: Koyunların Milliyetçiliği 15-09-2020 11:13 Elini Sallasan Elli Hassasiyet 14-09-2020 14:35 Türk Kaşarı: Halkımızın Bir Bölümünün Değerleri 07-09-2020 14:02 Köpekbalıklarının Türkiye'si 31-08-2020 13:05 Ölüm Orucu: Devletin Temelinde Bir Dinamit 30-08-2020 00:00 Dış Türklere Rağmen: Turancılığın Zırvaları(!) 27-08-2020 14:36 Türk Milliyetçisi Nasıl Bir Demokrasi İster? 23-08-2020 17:53 Örs, Çekiç, Kılıç: Rock ve Siyaset 17-08-2020 15:52 Hasbıhal XI: İngiliz-Amerikan Şiirlerinden Seçmeler 13-08-2020 23:11 Bedevinin Şerrinden Atatürk’e Sığınmak 04-08-2020 16:58 Hasbıhal X: Coleridge ve Kubilay 30-07-2020 00:40 Dosya: Gençler Dinden Neden/Nasıl Çıkıyor? 28-07-2020 18:17 AKP'yi Alkışlayarak Yıkmak 14-07-2020 14:47 Microtargeting: Kapıda Bekleyen Devrim 08-07-2020 15:54 Türk Milliyetçiliğinin Ekonomi-Politiği: İnsan Fıtratı ve Orta Sınıf 06-07-2020 15:58 Ziya Selçuk’a Kapalı Mektup 24-06-2020 22:26 Haydi Irkçılık Yapalım 21-06-2020 17:04 Muhalif Mevzilerde Canavarlaşma Problemi 16-06-2020 23:26 Faydalı Kilisenin Papazından 20 Makale Önerisi 14-06-2020 15:13 Zihin Jimnastiği: Polonya Türkiye Hattı 08-06-2020 20:58 Türk Kime Denir 27-05-2020 19:54 Bella'nın Kısa Donu 22-05-2020 21:02 Barnabas İncili: Bir Zırvanın Anatomisi 19-05-2020 20:21 Benim Seküler Milliyetçi Kardeşim… La Tahzen! Ve Düşmanım: Hele Bir Oku… 20-04-2020 20:23 20 Yaş İhtiyarları ve 30 Yaş Gençleri 16-04-2020 19:08 Sinanoğlu: Eternal Sunshine of the Spotless Türkçe 14-04-2020 18:33 Salgın ve Ekonomi: Kara Vebadan Sonra 12-04-2020 20:15 Türkçülüğün Farzı: Zengin Olmak 02-04-2020 21:26 Turan Hayal midir? 26-03-2020 15:25 Rus Gribinden Çin Virüsüne: Salgınlar ve Toplum 23-03-2020 14:28 Seküler Milliyetçilik: Bizimkisi Bir Aşk Hikayesi 19-03-2020 19:59 Korona Salgını ve Milliyetçilik 17-03-2020 20:55 Siyaset ve Ahlak: Mülahazalar, Gözlemler ve Beddua 11-03-2020 20:17 Türkçü Feminizm: Başörtüsü Tartışmaları ve Birtakım Öneriler 02-03-2020 20:19 Şehitlerin Ardından Gülenlere Dair Küfür İçermeyen Bir Yazı 01-03-2020 18:17 Vahşi Doğu’nun Kovboyu: Kadir Şeker 12-02-2020 19:58 Sosyal Medyanın Korona Virüsü: İlginç Bilgi 09-02-2020 20:00 Türk Milliyetçiliğinin Ekonomi Politiği – Çare Kapitalizm 02-02-2020 15:53 Devlet Fetişi ve Deprem 26-01-2020 20:02 Gidecekler… Ya Sonra? 21-01-2020 20:39 Din mi Kültürü Etkiler, Kültür mü Dini Etkiler? 16-01-2020 14:43 İki Parti Kıskacında Milliyetçiliğin Geleceği 15-01-2020 19:58 Bozkır Hikayeleri: Türk Çocuğuna Bir Hediye 13-01-2020 14:24 Erkeklerin Aşk Acısı ve Bir Kadın Olarak Milliyetçilik 10-01-2020 18:00 Türk Ocağı’nda İncir Ağacı 03-01-2020 22:52 Yerli Otomobilin Gözleri 28-12-2019 19:57 Kutsal Kitabın Stratejisi – Tapınakçı Altınları 26-12-2019 15:09 Mansur Başkana Bir Ankaralı Mektubu 23-12-2019 14:27 Bizden Neden Bir Halt Olmaz 18-12-2019 20:14 Samimiyetinizi Seveyim 17-12-2019 19:59 Britanya Seçimleri: Yeni Sağ-Sol Savaşı 13-12-2019 23:54 İntihar Ediyorum – Lütfen Bu Yazıyı Okuyun 09-12-2019 18:30 Ali Babacan Ne Dedi 26-11-2019 23:32 Dinin Adamından Uzak Dur 25-11-2019 17:59 Milliyetçileri Silahlandırmak 18-11-2019 18:23 10 Kasım'da Dikilmek 11-11-2019 15:55 Medeniyet Fay Hattına Kurulur 04-11-2019 17:59 İmamoğlu ve Yavaş: İki Başkana Dair Bir Analiz 27-10-2019 17:58 İmkansız Muhafazakarlık ve Muhalefet 10-10-2019 15:04 Gönülleri Birleşenlere Bir Davet 10-10-2019 14:56
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA